Equanimity - સમભાવ

We celebrate Param Pujya Bhaishree's divinity through the wonder of his virtues. Each month a different writer has captured the inspirations drawn from Bhaishree's life that shed light on these beautiful virtues and help us recognise his inner being.

This month we explore Param Pujya Bhaishree's virtues of Equanimity.


Our quest for peace and happiness is inspired by the most noble living examples in front of us, as well as saints from the past and the vast treasury of wisdom which they have bestowed up on. Yet, as we embark on this quest, we find that we are immediately challenged by the volatility and uncertainty of the world around us.

When we face challenges, equanimity allows us to remain calm and composed. This virtue enables and empowers us to think more clearly in the midst of our own difficulties, so that we do not make rash decisions.


Equanimity allows this clarity of response, by creating a gap between the stimulus and any potential reaction. Our mind enables us to judge a situation, but it is equanimity which allows us to respond positively or spiritually, regardless of any instant judgement.

Equanimity protects the inner peace and happiness which are innate to us. When circumstances or thoughts potentially threaten the inner state, equanimity prevents the reaction driven by passions such as pride, or the senses and instincts.  Those reactions themselves compound the problem by being destructive to peace and balance, being opposite in nature.  Equanimity, in stark contrast, as a virtue resonates with the characteristics of inner peace.  It is the natural protection for the sanctity of our inner sanctuary.

Foresight 11.jpg

While we usually discuss equanimity in the face of challenges, true equanimity of the highest order is not solely present at times of difficulty. It is present at times of pleasure, when we gain. For the saint sees praise and criticism with the same perspective. Neither seeking nor wallowing in praise, nor rejecting criticism, the saint is purely at peace, absorbed in inner bliss.

Equanimity is not the response to a situation, but a state cultivated by a seeker, and which is naturally ever-present in the Enlightened. Regardless of circumstances, the saint is in equanimity, embodies equanimity, is equanimity personified.

A saint radiates such equanimity that even enemies reconcile and sit peacefully together. Saints and scriptures have written often about this phenomenon. Equanimity calms enmity.

How can anyone constantly remain equanimous in a world of turmoil and uncertainty? The equanimity of an enlightened saint is rooted in the insight that we as souls are distinct from embodiment and thus the vagaries of worldly life with which that embodiment associates us. Association is not identity and identity is ultimately our choice. Are we this body, which experiences the duality of joy and sorrow, of gain and loss? Are we soul who is complete in and of itself, gaining and losing nothing as the world performs it dance of change around us? We are soul, merely a witness to the cosmic dance, the rhythm of embodiment, as neither participant nor performer.  Equanimity enables the serenity of the witness.

Equanimity 11.jpg

Insight into our identity as soul, while freeing us from false identity, still connects us in another way.  All living beings are souls too.  Like us.  That sense of equality-with-distinction means a great reverence of all life.  Each soul has the same capacity to be a liberated being, the highest of the worshipful beings.  Each soul has sentience, consciousness, and can thus feel pain.  Equanimity cannot deny equality and thus ignore the pain of others.  Yet, calmly, composedly, the equanimous saint, will strive to alleviate the suffering of others, in material and societal terms, but ultimately, in spiritual terms.  Equanimity recognises equality and seeks justice.  

Equanimity brings purity of mind and this enables clarity of vision and purity of thought.  It gives the right environment for our virtues and values to arise and flourish.  It enables the noblest of morality and conduct.

The virtue of equanimity distinguishes a mystic.

સમતા ગુણ એ યોગીઓની વિશેષતા છે.

This is a direct quotation of Param Pujya Bhaishree.  He would never say this about himself, but the observant seeker will see how Bhaishree the mystic is distinguished by equanimity. He has compassionately led so many shibirs on this subject, conveying to us the power of equanimity.  The following few anecdotes and examples will not do justice to the profundity of Bhaishree’s equanimity, but hope to serve as indications.


In 1993, Param Pujya Bapuji suddenly called a gathering in Sayla and anointed Gurumaa and Bhaishree, as well as Minalben and Vikrambhai.

What an honour!  Anointed as Bapuji’s successor and head of the Ashram! Bhaishree humbly and calmly accepted the responsibility and duty which the role entails.  He did not express the pleasure of receiving an accolade or make a show of any grandeur, but purely accepted his guru’s wish and has, ever since, worked hard to fulfil each and every aspect of Bapuji’s vision.

Equanimity 12.jpg

Transcending the body, above it all


This body is matter and thus temporary.  It is ours in the sense of the duration of that bondage and at the same time it is not ours.  Deluded, we immerse ourselves in every aspect of the pleasure and pain we feel.

Once on pilgrimage in Junagadh, Param Pujya Bhaishree had managed to hurt his toes to the extent that his nail had come off the big toe.  Bhaishree had immersed himself in recollecting the striving and spiritual achievements of the saints remembered at this holy site.  Mumukshus only came to know of his injury after he had made the steep descent from the sacred hill.  “His” body is merely a vehicle in his great spiritual journey. 

Chaar Dhaam

The climb to Gangotri (Gaumukh) is notoriously difficult.  In 2017, many youngsters had decided not to take on the challenge, and many other pilgrims had been prohibited from making the ascent. Bhaishree had resolved to visit this hallowed source of the sacred river.

Completing the strenuous climb and descent, it was obvious that Bhaishree’s body had been severely strained.  Yet, as he came down, Param Pujya Bhaishree remained joyful, smiling as he met mumukshus.

Equanimity 13.jpg
Equanimity 14.jpg

Equality - સમદર્શિતા - Freedom from Duality

“પ્રત્યેક જીવ પોતાના આત્મા સમાન છે, આ દ્રષ્ટિથી સમભાવની વૃદ્ધિ થાય છે.”

“Each living being is like our own soul:  Equanimity grows through this perspective.”

This is another of Bhaishree’s profound statements.  It is drenched with experience and wisdom.  When we consider Param Pujya Bhaishree’s conduct, we find that he has truly imbibed the idea of the equality of all souls. This perspective drives his behaviour.

The play of Karma produces a wide range of extreme conditions: poverty and luxury, physical strength and disability, and so many other contrasting and contradictory circumstances.  Bhaishree’s vision embraces not the material circumstances but the soul enduring them, a soul made of the same substance (દ્રવ્ય) and with the same capacity as his.

In the Ashram, we know that he is equally loving and friendly towards labourers in the Ashram or the most important of visiting guests. He accords each of them respect and, of course, the appropriate (યથાયોગ્ય) customary greetings.

His perspective liberates him from the duality of the play of Karma:  donor and beneficiary; disabled and able-bodied, male and female, for example.  The work of the LMV High School and of the LMV College demonstrate Bhaishree’s keen desire, carrying on Param Pujya Bapuji’s dream, to ensure that young women are empowered with education, regardless of their circumstances.  His vision sees not duality, but insists on equality.

Equanimity 3.jpg

Sometimes the donor feels superior to the beneficiary and the beneficiary feels like a lowly recipient.  But in giving one is also receiving, and thus given the opportunity, and in receiving one is also giving.  A clear demonstration of this idea was seen in a recent mobility camp in Veraval.  Param Pujya Bhaishree did not see the distinction of donor and beneficiary and graciously and wonderfully thanked those who received aids for the opportunity to serve.

In the world of this, our beloved mystic saint, divisions are born of delusion: In giving, one is receiving; and in receiving, one is giving.

Udasinta - Elevated

Param Pujya Bhaishree has dedicated his life to the service of all seekers and the gentle propagation of the path. He is industrious and diligent in his preparation of swadhyays, and we will often observe him hard at work, yet ever joyful.

There is always a constant stream of visitors seeking personal guidance, or seeking input on projects.  Regardless of how busy he is, Param Pujya Bhaishree is fully present in the meeting, undistracted by his own personal workload. Each person is given full attention and all have noticed that Bhaishree made them feel that they are the most important person in the world. How the concentrated attention of a saint graces us!

When he is not engaged in meetings or in work, Bhaishree is immersed in the bliss of his own true nature. He is not compelled to know all around him.  He is not driven to speak or guide at all times.  He is silently observing all and, at the same time, disengaged.  

Equanimity 4.jpg

How is it possible to have so much work and yet to be able to put it aside, not just physically, but with the mind also? How is it possible to carry on the work, but not carry it as a burden? How is it possible to do all this joyfully?

The fact of his self-realisation is the cause. His engagement in the world is purely for his noble and magnanimous purpose and does not extend beyond that for a moment. He is here to give and not to take. The mundane world offers nothing to him, but the opportunity to serve souls and the path. Otherwise, he is complete and satisfied in the ecstasy of his inner world.

flower bud.jpg

Like a lotus in the middle of a muddy pond, Param Pujya Bhaishree rises above all the activity around him. He is in this world, but clearly not of this world. 


When an ordinary soul strives for equanimity, that equanimity is a goal or destination. The direction of travel is from a place of disturbance to a place of peace and calmness. We calm ourselves down, we silence ourselves. These are all actions to bring us to equanimity, or a state closer to it. It is not the default state from which we operate.

Param Pujya Bhaishree starts from a state of equanimity in all he does.  He is an embodiment of it. This is why he does not have to strive for such a state, when challenged or in difficult circumstances.

“એક માત્ર જ્યાં આત્મવિચાર અને આત્મજ્ઞાનનો ઉદભવ થાય છે, થયાં સર્વ પ્રકારની સમાધિ થય જીવના સ્વરૂપથી જીવાય છે. ” letter ૪૫૬

“Where purely spiritual contemplation and self-realisation arise, all forms of expectation are pacified and the soul then lives in accordance with its own true nature.” 

Free from expectation and worldly desire. His equanimity is a natural, everpresent, lasting serenity. Param Pujya Bhaishree’s level of equanimity is thus unshakeable and natural (સહજ).

Screen Shot 2016-08-25 at 21.03.18.png

This means that instead of the ordinary man’s reaction, Bhaishree’s intentions and deeds are purposeful. They are drenched in love and wisdom, radiating from the self-realised soul. Because he is not reacting, he does not need to say or do anything out of an inner burning desire, but can decide whether he needs or wishes to act or speak at all.

His demonstration to us is this very balance, this state of equilibrium. His life is his message, a message of equanimity.

Imbing his message of Equanimity - Let us drink deeply to our heart’s content.

Let’s not react, let’s respond with purpose

When circumstances do not prove conducive, even as our mind rushes to judge, let’s allow the virtue of equanimity to bring presence of mind, and make a calm and composed decision or response, if necessary. Let’s remember how purposeful Bhaishree is.

Let’s be awake at times of pleasure, not just pain

We often consider equanimity as composure and calmness in the face of challenges and suffering.  However, the saint is awake, perhaps even more so, in the face of pleasure and praise.  Let us remain vigilant so we avoid greed and pride when the fruits of karma are positive.  Let’s reflect on Bhaishree’s composure when anointed as Guru and his courtesy when criticised.

Let’s protect our inner peace, our true wealth

When we realise that this body and any person, object or circumstance associated with it, are inherently ephemeral, it prepares us to face loss. When we realise that, instead our true nature is innately peaceful and forever with us, it prepares us to face loss with equanimity. Let’s realise that losing this body, or anything associated is inevitable; while the loss of inner peace, as a reaction to such worldly losses, is a true spiritual loss. Let’s remember the equipoise and balance which Bhaishree demonstrated.

Let’s not identify, but witness

Identifying and projecting possessive ownership on associations which are truly not ours, and which are inherently ephemeral leads to suffering. The insight that our true identity is the blissful soul, allows us to develop the virtue and the state of equanimity. The equanimous state, to whose state we aspire, serenely witnesses all around.  As seekers, let’s learn to witness, not identify, so we can manifest the serenity of equanimity. Let’s remember Bhaishree’s elevated state even in the midst of great activity.

Let’s see all alike and allow compassion to surface

Our identity as soul, compels a sense of equality with other living beings, possessed of a soul with the same capacity.  When we see suffering in front of us, while not losing composure and expressing anger at injustice, let’s recognise the innate equality of all souls and express in thought, word and deed the gentle compassion which equanimity fosters. Let’s remember Bhaishree’s compassionate vision driving the humanitarian activities around the Ashram and his personal interaction with each and every person.

Equanimity 9.jpg

સમભાવ, સમદર્શિતા, સમતુલ્ય પરિણામ - એક આદર્શ જીવન   

આ જગતમાં સહુથી ઇષ્ટ એવું શું હશે કે જેને સહુ કોઈ ઈચ્છે છે? અનંત શાંતિ અને અપરિમિત આનંદ.

સમભાવના પ્રેરણાસ્ત્રોત  

આત્મામાં ઠરેલાં મહાજ્ઞાની પુરુષોનો પ્રત્યક્ષ સત્સમાગમ  થાય, ત્યારે તેમના ચહેરા ઉપરની અદ્વિતીય પ્રસન્નતા, તેમજ તેમના યોગમાંથી પ્રગટ થતી અનંત શાંતિને નિહાળી આપણે વારી જઈએ છીએ. પૂર્વે થઇ ગયેલા સંતોના પવિત્ર જીવન વિષે જાણીએ કે પછી તીર્થંકર ભગવાનની પ્રશમરસ નિમગ્ન વીતરાગ મુદ્રાના ભાવપૂર્વક દર્શન કરીએ, ત્યારે તેઓની શાંતિ અને સમાધિ પ્રત્યે સહજ પૂજ્યભાવ આપણા અંતરમાં જાગે છે. સત્ શ્રુતમાં રહેલા અગાધ જ્ઞાનનો વિચાર કરીએ ત્યારે તે શાંતિ અને આનંદ સ્વરૂપ બની જીવન જીવવાનો સંકલ્પ પણ કરીએ છીએ. સંકલ્પ  કર્યા બાદ, સંસારના તોફાની સાગરમાં ફસાયેલા મોટા ભાગના જીવોએ  પોતાના અંતરની શાંતિ અને આનંદને જાળવવા માટે ખૂબ સંઘર્ષ કરવો પડે છે.  

Simplicity 1.jpg

સમભાવના વિવિધ સવરૂપો 

સમભાવ એક એવો અપ્રતિમ ગુણ છે કે, જે આવા વિપરીત ઉદયોમાં જીવને શાંત અને સ્થિર રાખે છે. સમભાવ કેળવાયેલો હોય તો મુશ્કેલીઓ વચ્ચે પણ, ડગમગ્યા વગર, ધીરજ કેળવી આપણે  સ્વસ્થતાપૂર્વક  વિચાર કરી યોગ્ય નિર્ણય લઇ શકીએ છીએ. આપણું મન વસ્તુસ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે પણ સમભાવ થકી જ આપણો આત્મા  પ્રેમભર્યું, સકારાત્મક અને આધ્યાત્મિક વર્તન કરવા સમર્થ બને છે.

આંતરિક શાંતિ અને આનંદને જાળવી રાખવા માટે સમભાવ ખૂબ મદદરૂપ થાય છે. જયારે સંજોગો પ્રતિકૂળ હોય કે પછી આપણી પોતાની વિચારધારા વિપરીત રીતે ચાલતી હોય ત્યારે અહં અને સ્વચ્છંદ અંતરમાં અંધાધૂંધી સર્જે છે. ધીરજ અને સમભાવનો આશ્રય લેતાં જ આવેગના ઉભરાઓ શમી જાય છે અને આપણું જીવન વલણ યોગ્ય રીતે પ્રતિભાવો આપે છે. સમભાવ છે ત્યાં ઇન્દ્રિયોના વિષયો આત્માને લોલુપ્ત કરી શકતા નથી. 

સંસારી કામનાઓમાં સપડાયેલો મોહાંધ આત્મા ઉશ્કેરાઇ જાય છે. કષાયો સાથેનું તેનું નિષેધક તેમજ વિધ્વંશક વર્તન સમસ્યાઓને ઉકેલવાને બદલે વધુ જટિલ બનાવી દે છે. જો આપણે સમતુલ્ય પરિણામો જાળવી શકીએ તો સહજતાએ અંતરમાં શાંતિનું મનમંદિર સર્જાય છે. ચિત્તની એકાગ્રતા અને સ્વભાવમાં પ્રસન્નતા કેળવીને જે કંઈ કરીએ છીએ તેમાં નિર્મળતા અને પવિત્રતા વેદાય છે.   

સમભાવને આપણે કસોટી, દુઃખ તેમજ અશાતાના ઉદય સાથે વધુ જોડીએ છીએ પણ ઉત્કૃષ્ટ સમભાવ તેને કહેવાય કે જે સુખ અને સમૃદ્ધિ વચ્ચે વેદાય. મહારાજા જનક, વિદેહી ભાવે જગતમાં રહ્યાં હતાં. સમભાવની ધરોહર પર સ્થિર થઇ, તેમણે ભોગમાં પણ યોગ સાધી બતાવ્યો.        

સમભાવ કેવળ પ્રતિભાવ નથી, તે તો આત્માની નિતાંત રહેનારી સહજ અવસ્થા છે. જ્ઞાનભાવમાં જ્ઞાનીઓ નિવાસ કરે છે અને સમભાવ તેનું ફળ છે. જ્ઞાતા હોય તે જ દ્રષ્ટા રહી શકે છે. પોતાના સ્વભાવમાં સદોદિત રહેવું એ પુરુષાર્થ છે દ્રષ્ટા ભાવે બહારમાં ન જોડાવું, ભાવ તેમજ અભાવથી મુક્ત રહેવું તે તેનું ફળ છે. અપ્રમત અવસ્થાએ પહોંચેલા મહાજ્ઞાની પુરુષો સમભાવના જીવંત પર્યાય છે. 

સંતમાં રહેલો સમભાવ એટલો અધિક પ્રભાવશાળી છે કે તે દુશ્મનને પણ પરમ મિત્ર ગણી સાથે રાખે છે. તેનો નિ:સ્પૃહી અને નિર્મોહી પ્રેમ ભેદભાવ વગર એક સરખો વહેતો રહે છે. સમભાવનો પ્રકાશ છે ત્યાં શત્રુતાનું ભયંકર અંધારું ઉલેચાઇ જાય છે એ વાત સંતો અને શાસ્ત્રો કહેતાં આવ્યાં છે. સમભાવની દ્રષ્ટિએ નિહાળતાં, દુશ્મનમાં પણ દોસ્તનાં દર્શન થાય છે.  

જ્યાં વિડંબણાઓની હારમાળાઓ ચાલુ છે, બાહ્ય કોલાહલ લેશ માત્ર ઘટતો નથી અને માનવીનું મન સતત અસ્થિર રહે છે એવા જગતમાં સમભાવ કઈ રીતે કેળવી શકાય

સંતોનો સમભાવ તેમજ સમાધિ અવસ્થાની પાછળ, એક પ્રચંડ નિશ્ચયાત્મક અનુભવ રહેલો છે. હું આત્મા છું, શરીર કર્મનું ફળ છે, કપડાંની જેમ મેં તેને ધારણ કર્યું છે. આધિ વ્યાધિ અને ઉપાધિઓ શરીર સાથે જોડાયેલી છે. શરીર સાથેનાં મારા સાંયોગિક અસ્તિત્વને કારણે હું તેની સાથે જોડાયેલો ભલે હોઉં, પણ છતાંયે હું નિરુપાધિક, પરમ શાંત, આનંદમયી, સ્વપરપ્રકાશક ચૈતન્ય છું. શરીર અને તેની પર્યાયાત્મક અવસ્થાઓથી હું સંપૂર્ણ ભિન્ન છું. હું મારામાં સ્વતંત્ર છું, પરિપૂર્ણ છું. કર્મોનો ખેલ બહારમાં ભલે ચાલી રહ્યો હોય પણ તેનાથી મારે કાંઈ લેવાદેવા નથી. હું અખંડિત ધ્રુવ સનાતન શાશ્વત છું. હું કર્તા છું, હું કાર્ય છું, સંસારની ગતિવિધિઓ કર્મના તાલે લયબદ્ધ ચાલતી રહેશે પણ આત્મના દિવ્ય સંગીતમાં હું ડૂબેલો રહીશ. આત્મા સિવાય મારું કશું નથી અને જે મારું નથી તેને હું કઈ રીતે ગુમાવી શકું? અલિપ્ત અને અસંગભાવે હું કમળની જેમ જળથી ન્યારો છું, હું કેવળ દ્રષ્ટા છું, સાક્ષી છું

આત્માના ગુણ લક્ષણનો અનુભવ થતાં જ્ઞાનનું અજવાળું પથરાય છે, અને તેના પ્રકાશમાં શરીર સ્પષ્ટ જુદું ભાસે છે. રીતે અનંતકાળની ભ્રામિક અવસ્થાનો અંત આવે છે અને તેની સાથોસાથ એક નવી દ્રષ્ટિ સંપાદન થાય છે. દ્રષ્ટિ છેસર્વાત્મ પ્રત્યેની સમદ્રષ્ટિ”. સમભાવ વિશ્વવ્યાપી બનતાં દરેક જીવાત્મા પ્રત્યે નિર્મળ પ્રેમાદર ભાવ જાગે છે, અને તેથી ઉત્તમ રીતે અહિંસાનું પાલન જીવ કરી શકે છે. દરેક આત્મામાં વેદન શક્તિ છે, તેનું ચૈતન્ય સુખ અને દુઃખને ભોગવે છે. દરેક આત્માને જીવવાનો એકસરખો અધિકાર છે અને તેથી સમભાવ અન્ય પ્રત્યે અન્યાય નથી કરતો પણ  અન્યના દુઃખને પોતાનું ગણી દૂર કરવાના પ્રયત્નમાં જોડાય છે. સંતનો સમભાવ, નિષ્કારણ કરુણા બની અનેકનાં અશ્રુ લૂછવા તત્પર હોય છે. વ્યક્તિના ગુણ કે દોષ તરફ તેની દ્રષ્ટિ નથી. તે માત્ર એટલું ઈચ્છે છે કે સહુ સુખી થાય. લોકસેવાના કાર્યો દ્વારા, વ્યવહારથી તેઓ સંસારનું દુઃખ અને તેમાં રહેલી દરિદ્રતાને દૂર કરવાના પુરુષાર્થમાં જોડાયેલા દેખાય છે, પણ વાસ્તવમાં ભવભ્રમણના અનંત દુઃખથી મુક્ત થવાનો માર્ગ તેઓ આચરીને બતાવતા હોય છે. સમભાવમાંથી પ્રગટ થતી સમદર્શિતા સહુને સમાન અધિકારો આપે છે.

Niranjan Film.jpg

ભેદભાવ વગરનું અપ્રતિબદ્ધ મન, જેમ છે તેમ જગતને જોઈ શકે છે. આવા નિર્મળ મનની શુદ્ધ વિચારધારા આત્માને મોક્ષના માર્ગે આગળ લઇ જવામાં ઉત્તમ નિમિત્ત બને છે. જ્યાં મન જાગૃત હોય છે ત્યાં આધ્યાત્મિક સંસ્કારો અને વ્યાવહારિક મૂલ્યો વિકાસ પામતા રહે છે. જ્ઞાન, દર્શન અને ચારિત્રની અભેદતામાંથી પ્રગટ થતો તે સમભાવ, કે જેમાં પ્રતિષ્ઠિત બનેલાં .પૂ.ભાઈશ્રી જેવા નરહરિ સંતો  અહીં , સદેહે મોક્ષનું સુખ અનુભવે છે

ભાઈશ્રીનો સમતાભાવ 

સમતા ગુણ યોગીઓની વિશેષતા છે.” સત્યને પ્રગટ કરતું આ અનુભવ વચન પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીનું છે. સ્વાભાવિક છે, કે તેઓએ પોતાને લક્ષમાં રાખી પોતાની સ્તુતિ કરવા અર્થે આ વચન કહ્યું નથી. છતાં આપણે જયારે તેમને જોઈએ છીએ ત્યારે ￰કાર્યે કાર્યે તેઓનો સમભાવ સ્પષ્ટ વેદાય છે. સમભાવમાંથી પ્રગટ થતી તેઓની શાંતિ એમ સૂચવે છે કે તેઓ એક અસાધારણ મહામાનવ છે. ઈશ્વરનો સાક્ષાત્કાર તેમને ચોક્કસ થયો છે, એવું ￰જોનારને વેદાય છે. મુક્ત થવા માટે આ સમભાવનો ગુણ કેટલો અગત્યનો છે તે સમજાવવા અર્થે, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ ‘સમભાવ’ વિષયને કેન્દ્રમાં રાખીને ૧૦૦થી અધિક એકાંત મૌન આરાધના શિબિરો કરી છે. વિપુલ નિર્જરાનું તે અલૌકિક માધ્યમ છે. નીચે આલેખાયેલા ભાઇશ્રીના જીવન પ્રસંગો ઉપરથી કદાચ કંઈ અંશે ખ્યાલ આવશે કે તેમનો સમભાવ કેટલી ઉચ્ચ કક્ષાનો છે.   

ઉત્તરાધિકારી - સદગુરુપદનો સમભાવપૂર્વક સ્વીકાર   

ઈ.સ. ૧૯૯૩ના વર્ષમાં એકાએક, કોઈ પૂર્વ સંકેત આપ્યાં વિના, બાપુજીએ સર્વ મુમુક્ષુઓને સાયલામાં એકત્રિત કર્યાં અને પરમ પૂજ્ય ગુરુમાં શ્રીમતિ સદગુણાબેન સી યુ શાહ તેમજ પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી નલીનભાઇ કોઠારીને પોતાના ઉત્તરાધિકારી તરીકે સ્થાપી દીધા! 

ગુરુમાં તેમજ ભાઇશ્રીએ સહજતાએ, બાપુજીની આ કૃપાનો સ્વીકાર કર્યો. આટલી મોટી જવાબદારી માથે આવી તેનો કોઈ ભાર ન હતો, કારણ કે ઉદયને સમભાવે અનુસરતા રહેવું અને અકર્તૃત્વ ભાવે, નિષ્કામ બુદ્ધિએ કાર્યો કરવા એ તેઓને સહજ થઇ ગયું હતું. મુમુક્ષુઓની દ્રષ્ટિમાં તેઓ અતિ પૂજનીય બની ગયાં, પણ તેઓના મુખારવિંદને જોઈએ તો એ જ સૌમ્યતા અને નિર્મળપણે રેલાતા સ્મિતનાં દર્શન થતાં હતાં. પોતે એમ માનતા કે અમો મુમુક્ષુઓના દાસાનુદાસ છે, મુમુક્ષુઓને સમર્પિત થઇ જીવન જીવવાની ગુરુએ આજ્ઞા કરી છે - તેમનામાં રહેલા આ લઘુતાભાવમાં તેમની ગુરુતાના દર્શન થાય છે. બન્નેએ નક્કી કર્યું કે, આપણે હવે, બાપુજીના પારમાર્થિક મનોરથોને સિદ્ધ કરવા અને તેમણે ચીંધેલા માર્ગે, મોક્ષના પંથે સંવેગપૂર્વક, સહુને સાથે રાખી ચાલતા રહેવું. આજ દિવસ સુધી પ.પૂ.ભાઈશ્રી મુમુક્ષુઓને સાથે રાખી ચાલી રહ્યાં છે. 

Equanimity 12.jpg

દેહ છતાં વિદેહી દશા

જૂનાગઢની યાત્રાનો પ્રસંગ  

શરીર જડ છે, તેમાં આત્મા સંચર્યો અને તે જીવંત થયું. આત્માની શક્તિ વડે દેહ, મન, ઇન્દ્રિય, બુદ્ધિ વગેરે કાર્ય કરે છે. રૂપી અને અરૂપીના આ નિમિત્ત નૈમિત્તિક સંબંધને ભાઈશ્રી બરાબર જાણતા સમજતા અને અનુભવી રહ્યા હતા. જે જ્ઞાની છે તે પ્રત્યક્ષ જાણે છે કે, ક્ષણભંગુર દેહ તે આપણો નથી અને છતાંએ તેમાં જ્યાં સુધી રહ્યાં છીએ, ત્યાં સુધી તેને પરમાર્થનું સાધન ગણી સાચવવાનો છે. અજ્ઞાની હોય, તે દેહના દુ:ખે દુઃખી અને દેહના સુખે પોતાને સુખી માને છે. જ્ઞાનીપુરુષ દેહભાવને વોસરાવી દઈ દેહમાં દુઃખ હોય તોય પોતે આનંદમાં રહે છે. આ છે તેમનો સમભાવ.

એક વાર જૂનાગઢની ધર્મયાત્રાએ, ગીરના જંગલમાં રાતવાસો કર્યો હતો. ત્યાંનો ભોમિયો સાથે હતો. તેણે રાત્રે પૂછયું, સવારે ઉઠીને, સહેલાઈથી ચલાય એવા સરળ માર્ગે જવું છે કે પછી અઘરા માર્ગે? સંકલ્પબળ અને શક્તિની કસોટી થાય એવા માર્ગે જવું છે, એમ .પૂ.ભાઇશ્રીએ જવાબ આપ્યો! બીજે દિવસે સવારે તે પહાડોની કેડીઓ તેમજ આડી અવળી પથરાળ ભૂમિ અને ચઢાણો ચઢવાનું શરુ થયું. તાપ પણ ઘણો હતો. ધાર્યા કરતાં તે માર્ગ ઘણો વધારે મુશ્કેલ અને કઠણ નીકળ્યો. ભાઇશ્રીનાં એક પગના અંગૂઠાનો નખ છૂટો પડી ગયો. ૭૨ વર્ષની દેહાયુ ધરાવતા ભાઈશ્રી માટે  લીધેલો માર્ગ ખરેખર કઠણ હતો. ભાઇશ્રીની ચાલ ધીમી પડી ગઈ, બન્ને બાજુથી તેમને સહારાની જરૂર પડી, છતાં તેમણે ચાલવાનું બંધ ન કર્યું. ધીમી ગતિએ જ, પણ ચાલતાં રહ્યાં. સવારે ૭ વાગે ચાલવાનું શરુ કર્યું અને સાંજે ૬ આસપાસ તે યાત્રા પૂરી થઇ. પૂર્વકાળે તે ભૂમિપર અનેક મહાપુરુષોએ કષ્ટદાયક તપ સાધના કરી હતી. તે મહાપુરુષોની સહનશીલતા અને વિદેહીભાવને યાદ કરીને ભાઈશ્રી ચાલતા રહ્યા અને જાત્રા પૂરી કરી. નીચે આવ્યા બાદ મુમુક્ષુઓને ખ્યાલ આવ્યો કે તેમના પગમાં ઘણી ઇજા થઇ હતી.  મોક્ષની યાત્રામાં ગતિ કરવા માટે દેહ એ વાહક છે, માટે તેની કાળજી લેવી પણ ક્યારેય તેને પંપાળવો  નહીં - આ છે પ.પૂ.ભાઈશ્રીનું દેહ પ્રત્યેનું વલણ.

ચારધામની યાત્રા  

ગંગા નદીનું પવિત્ર ઉદગમ સ્થાન એટલે ગંગોત્રી ( ગોમુખ) ઉત્તરાંચલના ઢળતા પહાડોની વચ્ચે ચાલી, લાંબો કષ્ટદાયક માર્ગ કાપીને તે ઉદગમ સ્થળે પહોંચવાનું હતું. વૃદ્ધ તેમજ અશક્ત મુમુક્ષો તેમાં ન  જોડાયા પણ ઘણાં યુવાનોએ પણ તે યાત્રા ન કરવાનો નિર્ણય લીધો. બે દિવસની તે યાત્રામાં એક દિવસ જવાનો તેમજ બીજો પાછા આવાનો હતો. ઘોડા ઉપર બેસવાની વિનંતીને પ.પૂ.ભાઈશ્રીએ સ્વીકારી નહિ. અતિ થકાવનારી તે યાત્રા પગે ચાલીને પૂર્ણ કરી અને જયારે તેઓ નીચે પધાર્યા ત્યારે તેમના ચહેરા ઉપર દિવ્ય સ્મિત વેરાયેલું હતું. તેમના અઢળક આનંદે સહુને ઉત્સાહિત કર્યા હતા. પરિશ્રમથી દેહ થાક્યો હતો પણ આત્મબળ અને મનોબળ એવાં જ પ્રબળ અને સશક્ત હતાં.      

Equanimity 10.jpg

સમદર્શિતા - સમતુલ્ય પરિણામ - દ્વંદ્વથી મુક્તિ.

પ્રત્યેક જીવ પોતાના આત્મા સમાન છે, દ્રષ્ટિથી સમભાવની વૃદ્ધિ થાય છે.” ભાઇશ્રીના આ સહજ ઉદગારો સાધક આત્માને દ્રષ્ટિ પ્રદાન કરે છે. તેમનાં પ્રગટ અનુભવમાંથી, અધ્યાત્મનો સાર, ધર્મનો મર્મ પ્રાપ્ત થાય છે. જગતનાં તમામ જીવો પ્રત્યે એકસમાન પ્રેમ તેઓ ધરાવે છે. તેમની નિશ્ચયાત્મક દ્રષ્ટિ દ્રારા જે કંઇ વ્યવહાર થાય છે તેમાં કોઈને અન્યાય થતો નથી. બધું યથાયોગ્ય રીતે, અધ્યાત્મના લક્ષે થતું રહે છે.    

કર્મોના ખેલ વિચિત્ર હોય છે. અજવાળાં અને અંધારાની જેમ, તદ્દન ભિન્ન અવસ્થાઓ બાહ્યમાં સર્જાયા કરે છે. રંક ક્યારે રાજા બની જાય અને સશક્ત ક્યારે દુર્બળ બની જાય એ કહેવું મુશ્કેલ છે. ભાઇશ્રીએ પ્રદાન કરેલી આત્મકેંદ્રિત દ્રષ્ટિના સહારે બહારની પરિસ્થિતિઓને સમભાવે ભોગવી શકાય છે. આપણો, ભાઈશ્રીનો કે પછી જિનેશ્વરનો આત્મા એક સરખી શક્તિ ધરાવે છે. ભાઈશ્રી તેમજ જિનેશ્વર ભગવાનની જેમ આપણે આત્માની ધરબાયેલી શક્તિઓને સમજણપૂર્વક જાગૃત કરવાની જરૂર છે. 

આશ્રમમાં કામ કરતા શ્રમજીવી અનુચરો હોય, કે કોઈ મોભાદાર મહેમાન આવ્યા હોય, તેમનો પ્રેમ અને મૈત્રીભાવ સહુને એકસરખો આવકાર આપે છે. યથાયોગ્ય આદરભાવ રાખી, તેઓ બધાંને મળે છે. 

મોહ છે, માટે આપણા જીવનમાં મારા-તારાનો ભેદ ઊભો થાય છે. નિર્મોહી ભાઇશ્રીની સમાન દ્રષ્ટિ નિર્મળ અને અવિરત રીતે પ્રવહતી રહે છે. દાતા હોય કે લાભાર્થી, વિકલાંગ હોય કે બધી જ રીતે પૂર્ણ, સ્ત્રી હોય કે પુરુષ તેમની આ દ્રષ્ટિ સર્વમાં પ્રથમ આત્મા જુએ છે. સમભાવના આનંદમાંથી પ્રગટ થતો ભાઈશ્રીનો ઉત્સાહ ખૂબ કલ્યાણકારી નીવડ્યો છે. પુરુષપ્રધાન સમાજમાં સ્ત્રીઓ શિક્ષિત અને સ્વાધીન બને એવો બાપુજીનો ભાવ ભાઇશ્રીએ પૂર્ણ કર્યો છે.      

Equanimity 7.jpg

નિષ્કામ ભાવે જયારે આપણે કંઈ આપીએ છીએ, ત્યારે બદલામાં અનેકગણું વધારે મેળવીએ છીએ. ખરેખર તો દાનનો સ્વીકાર કરીને દાન ગ્રહણ કરનાર, દાન આપનાર ઉપર ઉપકાર કરે છે. આ વિચાર ભાઇશ્રીએ વેરાવળમાં થયેલા વિકલાંગ કેમ્પમાં જાહેર કર્યો હતો. આદાન પ્રદાન પાછળનું વિજ્ઞાન, તેમના સમદર્શિતાના ગુણમાંથી પ્રગટ થયું હતું.   

ઉદાસીનતા - જગતથી ઉપરામ થઇને જીવીએ.

પ.પૂ.ભાઈશ્રી એક સાચા ભક્ત છે.  બધું જ ઈશ્વરાર્પણ કરી આઠે પહોર તેઓ નિર્ભય અને નિષ્ફિકર રહે છે. વર્તમાનની  ક્ષણમાં હાજર રહી, તેઓ એકાગ્રતા કેળવી, પ્રેમ વાત્સલ્ય અને કરુણા સાથે સદૈવ વર્તે છે. શિબિરના વિષયમાં ઓતપ્રોત ભાઇશ્રીને કોઈ મળવા આવે તો જરાય અકળામણ કે અણગમા વગર હર્ષ સાથે પુસ્તક બંધ કરીને તેઓ જે આવે તેને મળે છે. મુલાકાત દરમિયાન તેઓ ધીરજ કેળવી સાંભળે છે. દરેકને તેઓ વ્યક્તિગત માર્ગદર્શન આપે છે. મુલાકાતીને મળવાનો પૂર્ણ સંતોષ થાય એવી રીતે તેઓ તેમને મળે. 

જયારે તેઓ કોઈ કામ કરતા ન હોય ત્યારે પોતાના સ્વભાવની મસ્તીમાં મસ્ત હોય છે.  વિશ્વમાં રહ્યા છતાં વિશ્વના કોલાહલ અને વિસંવાદથી પર માત્ર પોતાની જાત સાથેનો જ્ઞાન સંવાદ તેમના અંતરમાં ચાલતો રહે છે. 

સંતનું સંતત્વ એવું હોય છે કે, અનેક મોટાં કાર્યોથી ઘેરાયેલા હોય પણ તે કાર્યોનો બોજ કે ભાર તેમને ક્યારે લાગતો નથી. ફળની અપેક્ષા વગર જે કાર્યો કરે છે તેઓ હરહંમેશ નિરાગ્રહી અને નિશ્ચિંત રહે છે. .પૂ.ભાઈશ્રી જેવા કર્મયોગી નિષ્ઠા સાથે પોતાના કર્તવ્યોને નિભાવે છે, તેમનો આનંદ ફળ સાથે જોડાયેલો હોતો નથી અને માટે તેમના ચહેરાનું નૂર ક્યારેય કરમાતું નથી. જગતમાં રહ્યાં છતાં તેઓ જગતને આધીન નથી, કર્મો ભોગવતાં છતાં કર્મોને આધીન નથી, તેઓ નિજાનંદમાં સ્વતંત્ર છે.    

Calgary 27.jpg

સમતુલ્યતા - જ્ઞાનની અખંડ ધારામાં સ્થિતપ્રજ્ઞતા 

સામાન્ય સાધક વૈચારિક પુરુષાર્થ કરી સતત પોતાને યાદ કરાવે છે, કે મારે શાંત અને સૌમ્ય રહેવાનું છે. અંદરમાં તોફાન ચાલુ છે, પણ બહાર શાંત રહેવાનો ડોળ કરે છે. અંદરની અકળામણમાંથી પોતાની જાતને છોડાવવાનો જાગૃતિપૂર્વકનો પ્રયત્ન કરવા છતાં, મોહ અને મિથ્યાત્વ જ્યાં છે, ત્યાં સ્વભાવ અને પ્રકૃતિમાંથી અસંતોષ, ઈર્ષા, કષાય વગેરે છલકાયા કરે છે. પરંતું પ.પૂ.ભાઈશ્રી તો સમતાની સજીવન મૂર્તિ છે. સમ રહેવા માટે તેમણે કોઈ આયાસ કે પ્રયાસ કરવો પડતો નથી. સ્વભાવમાં ઠરેલા હોવાથી સમતા તેમને વરેલી છે. પ્રતિકૂળતા અને સંકટો આવે પણ તેનો કોઈ પ્રભાવ તેમના આત્મા ઉપર પડતો નથી. નિર્મૂઝનપણે, પૂર્ણ સ્વસ્થતા સાથે તેઓ આવા ઉદયોને પોતાની સમતુલ્ય પરિણતિ દ્વારા ઓળંગી જાય છે.            

“એકમાત્ર જ્યાં આત્મવિચાર અને આત્મજ્ઞાનનો ઉદભવ થાય છે, ત્યાં સર્વ પ્રકારની સમાધિ થઇ  જીવના સ્વરૂપથી જીવાય છે. ” પત્રાંક ૪૫૬

ઈચ્છા, આશા કે અપેક્ષાઓ જ્યાં રહ્યા નથી, ત્યાં દુઃખ, ખેદ કે વિષાદના કારણો નિર્મૂળ થાય છે. સ્વભાવમાં રહેવું અને સમભાવમાં જીવવું છે ભાઇશ્રીનું અમૃત જીવન. અક્ષય અને અડોલ તેઓનો સમભાવ અનેકને નિરામય શાંતિનો અનુભવ કરાવે છે.


મોક્ષના હેતુએ તેમનું યોગબળ પોતાનું અને જગતનું કલ્યાણ કરી રહ્યું છે. જ્યાં સૂર્ય છે, ત્યાં અજવાળું હોય તેમ જ્યાં સમતુલ્યતા છે ત્યાં સપ્રમાણતા હોય જ. તેમના પ્રતિભાવોમાં ક્યારેય ઉદ્વિજ્ઞતા કે ઉશ્કેરાટનો અંશ સુદ્ધાં જોવા મળતો નથી. જયારે જયારે આપણે તેમને મળીએ ત્યારે શાંતિ અને સમતાનો સાક્ષાત્કાર થાય. ભાઇશ્રીનો પ્રત્યક્ષ આશ્રય અને બોધવચનોનું આકંઠ પાન કરી આપણે પણ સમભાવના સ્વામી બનીએ.

જીવનમાં સમતા કેળવાય તે માટેના અગત્યના મુદ્દાઓ 

ધ્યેયને સામે રાખી વિચારપૂર્વકનો પ્રતિભાવ આપતા રહીએ.

ભલે બહાર બે વિપરીત વિચારોનું યુદ્ધ ચાલતું હોય, અનેક પ્રકારના ક્લેશ, કંકાસ અને દબાણો પોતાનું જોર અજમાવતા હોય, પણ આપણે અંતરની શાંતિમાં સ્થિર થઇને  પ્રત્યુત્તર આપવો કે પ્રતિક્રિયા કરવી. ધીરજ, સહનશીલતા અને અંતર જાગૃતિનો ત્રિવેણી સંગમ સાધી તમામ કાર્યો જે કરે છે તેને ક્યારેય પસ્તાવાનો વારો આવતો નથી.

માત્ર દુ:ખમાં નહિ, સુખમાં પણ જાગૃત રહીએ 

દુઃખ અને પીડાની વચ્ચે સમભાવ કેળવીએ એમ સહુ કોઈને યાદ રહે છે, પરંતુ ખરેખર તો સુખ, સમૃદ્ધિ, આદર, સત્કાર, બહુમાનના ઉદયો વખતે મોક્ષઅભિલાષીએ વધારે સતર્ક રહેવાનું છે. યાદ રાખીએ કે પ.પૂ.ભાઇશ્રીના કોઈ વખાણ કરે કે વખોડે ભાઇશ્રીને કશું સ્પર્શતું જ નથી. ગુરુપદે બિરાજિત થયાં પણ જાણે કશું જ થયું નથી, જીવન આખુંએ બદલાયું પણ તેઓ અંદરથી જરાય બદલાયા નહિ. તેમનું આ અદ્ભુત સ્વરૂપ પરમ આશ્ચર્ય જગાડે છે અને તેઓ સ્વયં આપણું પ્રકૃષ્ટ અવલંબન બન્યાં છે.     

અંતરની શાંતિને જાળવી રાખીએ, શાંતિ આપણી સદાકાળની, સાચી મૂડી છે.   

સંયોગથી સર્જાય અને વિયોગથી વિખરાય એવો આ દેહ ક્ષણભંગુર છે. વ્યક્તિઓ સાથેના સંબંધો અસ્થિર છે, વસ્તુઓ નાશવંત છે, પરિસ્થિતિઓ સતત બદલાયા કરે છે. એવું આ જગતનું સત્ય સ્વરૂપ જેને સમજાયું છે તેને ખોવાનો ભય કે શોક ઓછો થઇ જાય છે. સદગુરુ અનુગ્રહે, અંતરમાં વળતા, તેને ખાતરી થાય છે કે, હું તો અવિનાશી છું, અનંત સુખ અને આનંદનો ભંડાર છું, જો ધારું તો શાંતિ, સમતા અને સમાધિભાવમાં  હું સ્થિર રહી શકું એમ છું. આવો સાધક, આત્મવિશ્વાસ અને પરમ શ્રદ્ધા સાથે, સમતાપૂર્વક દુઃખ અને સુખને નિર્જરાભાવે ખેરવી જાણે છે. આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિએ વિચારીએ તો શરીરનું મૃત્યુ અવશ્ય છે જ પણ અંતરની શાંતિને, સમતાને જો આપણે ધારીએ તો સાચવી શકીએ એમ છીએ. માટે અશાંતિ અને અસમાધિ એ વધારે મોટું નુકશાન છે. પ.પૂ.ભાઈશ્રી આપણી સામે છે, તેઓ ક્યારેય પોતાની શાંતિનો ભંગ થવા દેતાં નથી.                     

 જ્ઞાતા અને દ્રષ્ટા ભાવે જીવન જીવીએ.

ઈન્દ્રિયો અને મનની પાછળ રહેલો, જે  જુએ છે અને જાણે છે, તે હુંછું.  જગતને જાણવાના પ્રયાસમાં હું, મને ભૂલી ગયો. વાસ્તવિકતાને અનુભવ્યા બાદ, હવે મારે, રૂપ રંગ ગંધ કે સ્પર્શના ભેદોમાં સપડાઈને રહેવું નથી. તે તો હરહંમેશ બદલાયા કરે છે. મોક્ષમાર્ગનો હું પંથી છું. મારે ક્યાંય વિશેષભાવ કરવો નથી, કોઈ સાથે એકતા સાધવી નથી. મારે મારા સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપનો આશ્રય લેવો છે, તેમાં મારું શ્રેય છે. બધું કાર્ય કરતા છતાં ભાઈશ્રી કેવા ઉદાસીન છે, કેવા અલિપ્ત અને અસંગ છે. તેમનું સ્વરૂપ મને સત્યના માર્ગે દોરતું રહેશે.         

સર્વાત્મ પ્રત્યે સમદ્રષ્ટિ રાખી, દયા અને અનુકંપાથી હું વર્તું.

બધાં જ આત્માઓ શક્તિ સ્વરૂપે એકસરખા છે. કર્મના પ્રભાવે જુદાં દેખાય છે પણ હું મારું પ્રતિબિંબ અન્ય જીવાત્માઓમાં જોઈ શકું છું. અન્યાય અને દુષ્કૃત્યો પ્રત્યે ક્રોધ ન કરતા હું દુઃખીજનોના દુઃખને દૂર કરવાના પ્રયત્નોમાં જોડાઈને રહું. કોમળ હૈયે હું સહુની કાળજી લઉં. તન મન અને ધનથી હું સેવામાં જોડાઉં. ભાઇશ્રીની કરુણા અપાર છે, સમગ્ર વિશ્વના જીવોના દુઃખને તે દૂર કરી શકે એમ છે. જનહિતના, લોકસેવાના તમામ કાર્યોમાં તેમનો સમભાવ અને પ્રેમ કાર્યકારી બન્યો છે. વ્યક્તિગત મળીએ ત્યારે તેમની એ જ્ઞાનસભર આંખોમાં રહેલ સમભાવ તેમજ કરુણાના દર્શન કરી આપણે ધન્ય થઈએ.  

Equanimity 16.jpg

Moments of Insight: Equanimity

Some of us might think that equanimity is enduring all that circumstances throw at us, without saying a word. We will even celebrate the idea: “I didn't even say a single word!” All the while, we smoulder within.

In many cases, he will remain serenely silent. But the serenity of that silence casts light on his equanimity.

Bhaishree is, in any case, a man of few words, and whose every word has meaning.  However, he will ensure that the right thing is done when looking at plans for the Ashram, Jatra plans and various tasks and projects. His stillness contains much observation. His few words will sometimes cast a new light.

When people are having difficulties with others, whether in family or in projects, Bhaishree notices, and, if appropriate, intervenes, never losing his serenity.

His silence speaks many words and his few words confer stillness.

Regardless of how busy he is, Param Pujya Bhaishree is fully present in meetings. All have noticed that Bhaishree made them feel that they are the most important person in the world. How the concentrated attention of a saint graces us!

How is it possible to have so much work and yet to be able to put it aside, not just physically, but with the mind also? How is it possible to carry on the work, but not carry it as a burden? How is it possible to do all this joyfully?

The fact of his self-realisation is the cause.

This month’s “Moments of Insight” explores various aspects of equanimity. We will learn more about Bhaishree’s living example and how we might bring equanimity into our thinking and conduct.

જ્યાં નિરૂપાયતા છે ત્યાં સહનશીલતા સુખદાયક છે. સહનશીલતા અને ક્ષમા આ બંને ગુણ સમભાવની આધારશીલા છે.

સુખ- દુઃખની ધારા અંતરમાં ચાલતી હોવા છતાં, મૌન રહી ઉદયને ભોગવી લઈએ એ ઘણી સારી વાત છે પણ એ સાચો સમભાવ નથી. આત્માનો આનંદ અને ચિત્તની પ્રસન્નતા કેળવીને, ઉદયમાં ભળ્યા વગર  ઉદયને ભોગવી લઈએ એને સમભાવ કહેવાય. જ્યાં સમભાવ છે ત્યાં નથી કોઈ દુઃખ કે નથી કોઈ ફરિયાદ. જ્યાં સમભાવ છે ત્યાં સકામ નિર્જરા થતીજ રહે છે.

પ પૂ ભાઈશ્રી ઘણું ઓછું બોલે છે. અંતરમાં જાગૃત રહીને તેઓ બધું જાણી લે છે. આશ્રમના કાર્યોમાં તેઓ પૂર્ણપણે જોડાયેલા હોવા છતાં તેમની શાંતિ અને સમતા અખંડિત રહે છે. કર્મો આવીને ભલે પોતાનો પરચો બતાવે પણ જે સમજણના ઘરમાં નિવાસ કરે છે તે સમભાવને ધરી રાખે  છે.

પ પૂ ભાઈશ્રીનું મૌન એ ઘણું કહી જતું હોય છે. જ્યાં બોલવાની આવશ્યકતા હોય ત્યાં ઓછા શબ્દોમાં તેઓ ઘણું કહી દેતા હોય છે. પરમાર્થને કેન્દ્રમાં રાખીને તેઓ સહુને બોધ આપતા હોય છે.

આશ્રમના અનેક કાર્યોનો ભાર હોવા છતાં તેઓ ફૂલ જેવી હળવાશ અનુભવે છે. હરહંમેશ તેઓ હસતા અને આનંદિત દેખાય છે. સમભાવ તેમને સહજ થઇ ગયો છે.

Welcoming the marble that will gift us the idol of Param Krupaludev

ગુરુ કારીગર સરીખા, ટાંકે વચન વિચાર
પથ્થર સે પ્રતિમા કરે, પૂજા લહે અપાર

“રાજમંદિર” એ પ.પૂ ભાઈશ્રીના હૃદયમાં રહેલો પરમ કૃપાળુ દેવ પ્રત્યેનો ઉત્કૃષ્ટ ભક્તિભાવ છે. મુમુક્ષુઓનાં કલ્યાણ અર્થે જે દાયકાઓ સુધી મદદરૂપ થવાનું છે તે અતિ સુંદર “રાજમંદિર” પૂર્ણ થવાના આરે છે. પરમ કૃપાળુ દેવની અત્યંત જીવંત પ્રતિમાજી ઘડાય અને તેનું અવલંબન પામી મુમુક્ષુઓ મોક્ષના માર્ગે વીતરાગ બનતા જાય એ ભાઈશ્રીનો પરમાર્થ મનોરથ છે. આપણે ભાગ્યશાળી છીએ કે બે વર્ષના અંતે દૂધ જેવો સફેદ આરસનો પથ્થર વિયેટનામની ખાણમાંથી મળી આવ્યો છે જેને તારીખ ૧૪-૬-૨૦૧૮ ના રોજ બહુમાનપૂર્વક, આનંદ ઉલ્હાસ સાથે વધાવી, આશ્રમના પ્રાંગણમાં સ્થાપવામાં આવ્યો છે.


જોગાનુજોગ તે સમયે પ.પૂ. છોટાબાપુજી તેમજ પ.પૂ. બાપુજી સાથે જેમનો ઘનિષ્ઠ આધ્યાત્મિક સંબંધ હતો, તેવા ગચ્છાધિપતિ આચાર્ય માણેકસાગર સુરી મહારાજ સાહેબની પરંપરાના સાધુ ભગવંતો ગચ્છાધિપતિ પૂ. શ્રી ચન્દ્રસાગર મ.સા. (પૂ. આગમોધ્ધારક સૂરિ) વિહાર કરતા આશ્રમમાં પધાર્યા હતા.


તેમણે અર્થપૂર્ણ પ્રવચન દ્વારા ઉત્તમ સમજણ આપી અને મંત્રોચ્ચાર દ્વારા તે એકેન્દ્રિય જીવોને ભાવપૂર્વક વિનંતી કરી કે, તેઓ કૃપા કરી મૂર્તિ કંડારવા માટે અનુમતિ આપે.

આપણી ઉપર તે એકેન્દ્રિય જીવો અનુગ્રહ કરે તે માટે આપણે નાનો પણ સંકલ્પ કરવો જોઈએ એવી પ્રેરણા સાધુભગવંતોએ કરતાં ત્યાં ઉપસ્થિત મુમુક્ષુઓએ મૂર્તિ પૂર્ણપણે ઘડાય અને તેની પ્રતિષ્ઠા થાય ત્યાં સુધી પોતાની ઈચ્છા અનુસાર પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી.


ભલે આપણે ત્યાં હાજર ન હતાં પણ આપણે પણ આ વાંચી આપણી શક્તિ અનુસાર સંકલ્પ લેવો જોઈએ. ઓછામાં ઓછું રોજ, ૫ માળા સહજાત્મસ્વરૂપ પરમગુરુ અથવા તો નમસ્કાર મહામંત્રની ગણવી એવી ભલામણ આ પુણ્યાત્મક પ્રસંગે ભાઇશ્રીએ કરી છે.    


Foresight - દૂરંદેશિતા

We celebrate Param Pujya Bhaishree's divinity through the wonder of his virtues. Each month a different writer has captured the inspirations drawn from Bhaishree's life that shed light on these beautiful virtues and help us recognise his inner being.

This month we explore Param Pujya Bhaishree's virtues of Foresight.

Foresight - a rare unique virtue

Human beings are naturally blessed with the ability to think, analyse, evaluate and foresee. 

Foresight gives an overview of long-term possibilities. It's a tool that explores emerging trends. It helps us to consider diverse perspectives and experiences. Foresight is about opening our mind to new ways and doing the same things differently.

Foresight is acquired by deep contemplation and thus, our mind and intellect play a vital role in the development of this extraordinary and unique virtue. 

Foresight 11.jpg

Foresight is a habit that needs to be cultivated. We keep on evolving as we observe, examine and reflect on all that is around us. In a structured and organized way, we are then able to plan, execute and accomplish our objective. 

Foresight demands real accountability and integrity. When used constructively, this virtue can prove to be a great blessing for the whole humanity and for the entire universe too.

A visionary is one, whose mind is engaged in thinking of making the impossible, possible. He dreams big and works hard to realise such dreams. Being a keen observer, even simplest things have a special significance for him. The great scientist, Isaac Newton saw the apple falling down from the tree. His inquisitive mind questioned, why did it fall down and not go up? It was only after finding the principle of gravitational force that his mind rested in peace. A simple incident, when seen with a fresh perspective, lead Newton to discover one of the most fundamental principles of physics. Foresight keeps researching till the truth is unveiled. 

More than being just self serving, foresight takes care of society. The virtue of foresight helps us to peacefully find solutions to onerous problems. Future generations of the world will suffer for a very long time due to the irresponsible and reckless conduct of the present. Wastage of water, use of plastic, being cruel to animals, cutting down trees, not being environment-friendly clearly speaks about lack of circumspection.

Foresight makes us wise and we look for long-term benefits. We won't become enticed or lured by short-term gains. 

Keeping us focussed, foresight helps us to channelise our energies in the right direction. Remaining precautious, we shall be alert in whatever we do. Without being deviated, farsightedness will help us remain steadfast on the path that leads us to our goal. 

Foresight 5.jpg

There is a cause behind every effect. There is a reason behind whatever occurs. One who is not insightful shall remain fixed on the outcome. Experiencing grief or joy, he or she is unable to see beyond the consequences of life. Minute observation, thoughtful reflections, learning from experiences, acquiring knowledge and intuition are the tools used by the wise to realise their wisdom. Prevailing movements and tendencies will build the future. Foresight will examine the present, warn us of the future, that could be disastrous. One man's foresight can be immensely empowering, it can save the whole human race. 

Foresight that showered divinity

In present times Shrimadji saw that, most of the soul seekers did not recognise the importance of a true guru. Following their own will, they kept pursuing what they imagined to be right. Forgetting the core objective of self-realization, they either became bare and dogmatic ritualists or, exhibiting their theoretical knowledge, they became dry philosophers. To awaken such deluded souls, Shrimadji immaculately crafted many poems like Atmasiddhi Shastra, Apurva Avasar and Mul Marg. These poems appeal to such deluded souls and explains and awakens them to the true path.  This was His infinite compassion, born of His profound foresight. 

Foresight 1.jpg

Foresight makes this world more friendly, happier and a better place to live. Foresight is easily evident in the lives of Bhagwan Shri Krishna and Chanakya, the great economist and philosopher. 

The singing of the nightingale announces that soon the mangoes will swing on the mango trees, the croak of a rooster tells the world to welcome the dawn. Most of our life is driven by logic and rationalisation provided by common sense. When our diligence gets deeper and as we sincerely begin to deliberate, we can foresee what most cannot. In this complicated and unpredictable world, our imagination can visualise the unknown mysteries of the future. Our decisions and determination can make us a visionary. Foresight helps us to predict and prevent, invest and invent.

Foresight is one of the most important virtue that a leader should have. A leader who is fearless, intelligent and resilient can inspire and energise others to make his vision a reality. 

Foresight that is boundless

It is Tirthankar Bhagwan in whom the virtue of foresight is fully developed. Omniscient, their infinite knowledge is all-pervasive. Nothing is hidden from them. Deep-seated in attentive contemplation, immersed in meditation, experiencing the highest state of blissful consciousness and equanimity, Tirthankar Bhagwan have laid out a pure path. All Those who traverse on it will attain Moksh. 

Foresight That Moulds. 

Dwelling in truth, it is the foresight of the saints, that have been the key benefactor for innumerable souls. Under Param Pujya Bapuji and now Param Pujya Bhaishree, our ashram has reached new heights and we all have progressed spiritually. They have been our best guides. Imparting knowledge, they taught us to act righteously and live divinely. 

Foresight 3.jpg

Bapuji saw a raw gem in Bhaishree, that needed to be polished. A silent seeker, Bhaishree had a profound quest for true knowledge. Disciplined and dedicated, he meaningfully followed the agnas given by Bapuji. Thoughtful and meticulous, calm and composed, he naturally possessed many traits that a true seeker would ordinarily develop after years of intense training. Obedient Bhaishree practised what Bapuji preached. Soon he was transformed. The inner purity began to shine forth. The divine sculptor Bapuji successfully chiselled out the delusion and carved a soulful idol. Gurumaa and Bhaishree are sparkling examples of Bapuji’s mystical foresight.

Bhaishree’s miraculous foresight.

Under Bhaishree’s insightful direction, Saubhagbhai’s and thereafter Param Krupadu Dev Shrimadji’s death centenary years were gloriously celebrated. Bhaishree had chosen media which could be easily taken to various destinations: A film on Shimad’s life, an exhibition of 90 paintings depicting many key events, a pictorial biography and a recording of Shrimadji’s stirring hymns were created by Bhaishree’s sentient guidance.  

Be it Mount Kailash - Mansarovar or Char Dham, each and every pilgrimage is transformed by Bhaishree's foresight.

Foresight 6.jpg

One can recognise his intensely spiritual perspective in the temples, memorials and other buildings within the Ashram compound: such as the Derasar, the Raj Mandir, Kalyan Hall, Saubhagbhai’s memorial, and the dining hall.

Raj Margnu Yogarohan (Yogic Ascent on the Royal Path) and Prem ni Parab (Fountain of Love) are miracles born of Param Pujya Bhaishree's foresight and diligent persistent care. Mumukshus’ spiritual progress and transformation of primary education within and around Sayla have been incomparable.

The 2001 Gujarat Earthquake devastated the village of Ninama, 35km from Sayla.  Param Pujya Bhaishree visited the village and decided at that very moment that we should do as much as possible.  He applied all his abilities and, within 9 months, an ideal village was born.

Param Pujya Bhaishree's foresight has led us all on an appropriate path. The spiritual powers of saints, such as Bhaishree have proven to bestow great benevolence. Praise be, manifold times, to this virtue of theirs!

Let's cultivate within ourselves the virtue of Foresight

Let's not worry, let's contemplate

In the midst of difficulties, a man in the grip of fear and worry becomes anxious, instead of contemplating and seeking a solution. Transform worry into auspicious contemplation. By means of deep thought and contemplation, the virtue of foresight develops. Having made a decision, we should not sit idly but start working. Resolve and care, work and faith create amazing magic and miracles.  

Let us still the mind and practice acumen in observation. Let's learn to purposefully observe the smallest of incidents that occur. Even if life is fast-paced, let’s cultivate Bhaishree's calm-minded focus, study circumstances and people, and conduct ourselves with love.

To read, hear, think, understand and experience

Let's read a great deal, listen much, but contemplate and digest even more.  Let us firmly establish the understanding which we have gained, so that the light of that understanding continues to guide us. May we remain awake and aware as we pass through life's various experiences.

Let's not become engrossed in the petty minded worldly greed

Let's not forget that worldly pleasure leads to an increased worldly embodiment. Let's remain centred on not the ephemeral but the eternal.  

Let's live an awakened life

Don't harm others in the pursuit of our own happiness. Let's serve the Mother Earth on whom we live. Let her seemingly endless treasures not be depleted. Let's take extreme care to maintain the balance of the environment from which we breathe.

A true seekers foresight. 

Loyal to his endeavours, a true seeker is equally concerned of his present as well as future lives. Who am I? How am I connected to this world? Am I living a meaningful life? Why do I experience, joy and sorrow? Can I free myself from the duality of life? Who will show me the path to emancipation? In finding out right answers to these worthy questions, he shall seek refuge in a true Guru. By observing the five great vows, Non-Violence, Truth, Non- stealing, Celibacy and non attachment he shall live a pious life. Such a true genuine foresight is the base of our spiritual evolution.

Our entire life is an incident. But, without foresight, it will become an accident. Under Bhaishree’s immortal shelter, let's steer the boat of our life, powered by the oars of foresight, from the shore of worldly embodiment to the shore of the eternal ecstatic bliss of moksh.

Foresight 12.jpg

દૂરંદેશિતા - એક વિરલ ગુણ

દૂરંદેશિતા એ એક વૈચારિક ગુણ છે. મન અને બુદ્ધિ સાથે તેનો ઘનિષ્ઠ સંબંધ છે. દૂરંદેશી એ મનુષ્યને પ્રાપ્ત થયેલી ઉત્તમ શક્તિ છે. મોટાભાગના મનુષ્યોમાં આ શક્તિનું સામર્થ્ય ભર્યું પડયું છે, છતાંય થોડાં જ મનુષ્યો તેને ઉજાગર કરવામાં સફળ બને છે. જો આ શક્તિ પરિપૂર્ણ અને સકારાત્મક રીતે સક્રિય બને તો તે લબ્ધિ  કે વરદાન પણ સાબિત થાય એમ છે.

કલાકો, મહિનાઓ, વર્ષો, દાયકાઓ કે સદીઓ પછી થનારી ઘટના, જેનો કોઈનેય અણસાર કે અંદાજ નથી, છતાં તે થશે એવું જેને ખ્યાલ આવી જાય તેને દૂરંદેશી કહેવાય.
ભવિષ્યમાં થનારી ઘટનાના એંધાણને વર્તમાનમાં જાણી, ઓળખી અને પરખી લેવું તેનું નામ દૂરંદેશી.

જેનું મન અશક્યને શક્ય બનાવવાના વિચારો અને પ્રયત્નોમાં સતત જોડાયેલું રહ્યું છે, મોટી સિદ્ધિઓના સ્વપ્નમાં જે ખોવાયેલા છે, સામાન્ય લાગતી બધી જ પ્રક્રિયાઓને અસામાન્ય રીતે જોઈ શકે છે તે દૂરંદેશી કહેવાય. વૃક્ષ ઉપરથી સફરજન કેમ નીચે પડ્યું અને ઉપર ન ગયું તે કોયડો ઉકેલવા જતાં આઇસેક ન્યુટનના ખોજી મને  ગુરુત્વાકર્ષણનો સિદ્ધાંત જગતને ભેટ આપ્યો. વિજ્ઞાનના વિવિધ આવિષ્કારોનો જન્મ આ દૂરંદેશિતા ગુણમાંથી થતો રહે છે.

દૂરંદેશિતાનો ગુણ ધરાવનાર જેટલો  સ્વકેન્દ્રિત છે તેટલો જ તે સમાજ  કેન્દ્રિત પણ હોય છે. સંઘર્ષની વચ્ચે પણ તે શાંતભાવે સત્યને  શોધતો રહે છે. જે સમાજ દૂરંદેશી નથી તેની ભવિષ્યની પેઢીઓ ખૂબ દુઃખી થાય છે. પાણીનો વ્યય, પ્લાસ્ટિકનો વપરાશ, અબોલ પશુઓનું શોષણ, વૃક્ષોને કાપવા,  પર્યાવરણની ઉપેક્ષા, નદીઓમાં ઠલવાતું કારખાનાનું ગંદુ ઝેરીલું પાણી કે કચરો જેવાં અનેક દૂષણો આ દૂરંદેર્શિતા ગુણનો અભાવ સૂચવે છે.

દૂરંદેશિતા એટલે  દીર્ઘદ્રષ્ટાપણું. તે લાંબા કાળનો વિચાર કરી શકે છે. જે ક્ષણિક છે, ટૂંકાગાળાનું છે તેનાથી તે પ્રભાવિત  થતો નથી. બધી જ અપેક્ષાઓનો વિચાર કરીને પગલું માંડે છે અને માટે જ તે છેતરાતો નથી. સમય, સંપત્તિ અને સત્તાનો યથાયોગ્ય ઉપયોગ કરી તે પ્રગતિ કરતો રહે છે.

દૂરંદેશિપણાનો ગુણ વ્યક્તિને લક્ષ તરફ કેન્દ્રિત રાખે છે. તેની ઉર્જાશક્તિ સુવ્યવસ્થિત રીતે ધ્યેયની દિશામાં વહેતી રહે છે. દૂરંદેશી વ્યક્તિ અંતરમાં જાગૃત હોય છે માટે તે ફંટાઈ જતો નથી. વેરવિખેર ન થતાં તેનું જીવન સંયમિત, જળવાયેલું અને બંધાયેલું રહે છે.

Foresight 14.jpg

દૂરંદેશિતાનો ગુણ ધરાવનાર જેટલો  સ્વકેન્દ્રિત છે તેટલો જ તે સમાજ  કેન્દ્રિત પણ હોય છે. સંઘર્ષની વચ્ચે પણ તે શાંતભાવે સત્યને  શોધતો રહે છે. જે સમાજ દૂરંદેશી નથી તેની ભવિષ્યની પેઢીઓ ખૂબ દુઃખી થાય છે. પાણીનો વ્યય, પ્લાસ્ટિકનો વપરાશ, અબોલ પશુઓનું શોષણ, વૃક્ષોને કાપવા,  પર્યાવરણની ઉપેક્ષા, નદીઓમાં ઠલવાતું કારખાનાનું ગંદુ ઝેરીલું પાણી કે કચરો જેવાં અનેક દૂષણો આ દૂરંદેર્શિતા ગુણનો અભાવ સૂચવે છે.      

દૂરંદેશિતા એટલે  દીર્ઘદ્રષ્ટાપણું. તે લાંબા કાળનો વિચાર કરી શકે છે. જે ક્ષણિક છે, ટૂંકાગાળાનું છે તેનાથી તે પ્રભાવિત  થતો નથી. બધી જ અપેક્ષાઓનો વિચાર કરીને પગલું માંડે છે અને માટે જ તે છેતરાતો નથી. સમય, સંપત્તિ અને સત્તાનો યથાયોગ્ય ઉપયોગ કરી તે પ્રગતિ કરતો રહે છે.

દૂરંદેશિપણાનો ગુણ વ્યક્તિને લક્ષ તરફ કેન્દ્રિત રાખે છે. તેની ઉર્જાશક્તિ સુવ્યવસ્થિત રીતે ધ્યેયની દિશામાં વહેતી રહે છે. દૂરંદેશી વ્યક્તિ અંતરમાં જાગૃત હોય છે માટે તે ફંટાઈ જતો નથી. વેરવિખેર ન થતાં તેનું જીવન સંયમિત, જળવાયેલું અને બંધાયેલું રહે છે.

દરેક કાર્ય પાછળ ચોક્કસ કારણો રહ્યાં હોય છે.  સાધારણ મનુષ્ય પરિણામ ઉપર કેન્દ્રિત રહી હર્ષ અને શોકના ભાવોમાં ડૂબેલો રહે છે. પણ જે દૂરંદેશી છે તે કાર્યોની પાછળ રહેલા ચોક્કસ કારણો શોધવાનો પુરુષાર્થ કરે છે.  સૂક્ષ્મ નિરીક્ષણ, વિચારશીલતા, જ્ઞાન, અનુભવ, તેમજ અંતરદ્રષ્ટિ દ્વારા વિચક્ષણ અને બુદ્ધિજીવી વ્યક્તિઓ આ જગત અને તેમાં બનતી ઘટનાઓને બરાબર સમજી લે છે. વર્તમાનનો પ્રવાહ ભવિષ્યમાં શું ફળ આપશે તેનો  ખ્યાલ આવતાં, તે સાવચેત થઇ, સભાનતાપૂર્વક વર્તે છે. પોતાનું તેમજ સમાજનું હિત સાચવવામાં તેની દીર્ઘદ્રષ્ટિ અપ્રમત્તપણે જોડાયેલી રહે છે. 

પરમ કૃપાળુદેવ શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજીએ જોયું કે આ દુષમકાળમાં, મોટા ભાગના ધર્માનુરાગી આત્માઓને સદ્દગુરૂનો મહિમા અને તેના અનન્ય શરણની અનિવાર્યતાનો ખ્યાલ જ નથી. સ્વછંદે પોતાને સાચું લાગે એ રીતે તેઓ ધર્મનું આરાધન કરે છે. આત્મજ્ઞાનના લક્ષને વિસરી તેઓ જડક્રિયાવાદી બની ગયા છે અથવા તો શુષ્કજ્ઞાની બની પોતાની પંડિતાઈનું પ્રદર્શન કરી રહ્યાં છે. આવા દુર્ભાગી જીવોને ઢંઢોળીને જગાડવા માટે તેઓએ આત્મસિદ્ધિ શાસ્ત્ર, અપૂર્વ અવસર, મૂળ મારગ જેવા પદોની રચના કરી. આ તેમની અપ્રતિમ કરુણા અને દૂરંદેશિતા છે.

Krupaludev teaching.jpg

દૂરંદેશિતામાંથી પ્રગટ થતું પ્રાબલ્ય આ જગતને વધુ સુખદ, સુલેહભર્યું અને નિરુપદ્રવી બનાવે છે.  ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના તેમજ ચાણક્યના જીવનચરિત્રમાં આ શક્તિ વિશિષ્ઠ સ્વરૂપે તાદ્રશ્ય થાય છે.  

કોયલ ટહુકા કરવા લાગે છે એટલે જણાય કે આમ્રમંજરી ખીલી છે ને હવે કેરીઓ વૃક્ષ ઉપર લટકશે. સવાર થતાં પહેલાં જ કૂક્ડાઓ જગતને પોતાના મધુર સ્વરથી જણાવી દે છે કે સૂર્યદેવનું સ્વાગત કરવા જાગી જાઓ. એક ઘટના સમયાન્તરે ઘટતી રહે તેને પ્રથમથી જાણવા માટે કોઠાસૂઝની આવશ્યકતા છે.

સામાન્ય વ્યવહારમાં કોઠાસૂઝ દ્વારા આપણે મોટા ભાગના કાર્યો કરતા હોઈએ છીએ. તે કોઠાસૂઝ જયારે જયારે ઊંડી વિચારશીલતા, ગંભીરતા, પ્રૌઢતામાં ફેરવાય તેમ તેમ દૂરંદેશિતાનો ગુણ વિકસિત થતો જાય છે. આવી વ્યક્તિઓને ભવિષ્ય સાક્ષાત્ દેખાય છે. તેમની કલ્પનાશક્તિ રહસ્યદ્રષ્ટા બનીને ભાવિનો નિર્ણય કરી શકે છે. ગુજરાતીમાં લોકોક્તિ છે કે “પુત્રના લક્ષણ પારણેથી અને વહુના લક્ષણ બારણેથી.” પુત્રનો તરવરાટ અને વહુનો વિનય તથા વિવેકીપણું જોઈ અનુભવી વડીલ તેના ચારિત્ર અને ભવિષ્ય વિષે અંતરમાં સમજી લે છે અને કોઈને ન કહેતાં, પોતાના વ્યવહારમાં તે પ્રમાણે ફેરફાર કરતા હોય છે.   

દૂરંદેશિતાની પરાકાષ્ઠા  

સર્વજ્ઞ ભગવાનનું જ્ઞાન એ કોઈ કલ્પના, અનુમાન કે અંદેશો નથી પણ પ્રગટ સત્ય છે. ત્રિકાળજ્ઞાની હોવાથી તેઓ  વર્તમાનની ક્ષણમાં  ભૂતકાળ અને ભવિષ્ય બંને જાણી શકે છે. અનંતકાળથી જીવનો મોક્ષ થયો નથી. તીર્થંકર ભગવાને પોતે સૂક્ષ્મ ચિંતન, ધ્યાન અને સમાધિનો પુરુષાર્થ કરીને મોક્ષનો માર્ગ આચરીને કંડારી બતાવ્યો. તેઓની દૂરંદેશિતા જ આખા જગતનું  કલ્યાણ કરવા સમર્થ  બની છે.

દીર્ઘદ્રષ્ટાની દિવ્યતમ દૂરંદેશિતા

સંતોમાં રહેલી દૂરંદેર્શિતા કેટલી અધિક કલ્યાણકારી છે તે તો પરમ પૂજ્ય બાપુજી તેમજ પૂ. ભાઈશ્રીના પવિત્ર સાંનિધ્યમાં રહેતાં આપણે સાક્ષાત્ અનુભવી રહ્યાં છીએ. વર્તમાન ક્ષણની કલમ દ્વારા  ભવિષ્ય લખાઈ રહ્યું છે એ સત્યને  ક્યારેય વિસ્મૃત ન કરનારા એવા અગ્રશોચી પૂ. ભાઈશ્રી સતત જાગૃત રહે છે. તેમની અલૌકિક નિશ્રામાં બધું જ યોગ્ય અને યથાર્થ રીતે થઇ રહ્યું હોવાથી; વર્ષ પ્રતિ વર્ષ આશ્રમ તેમજ મુમુક્ષુઓ આધ્યાત્મિક રીતે ઉન્નત થઇ રહ્યાં છે.

Foresight 4.jpg

નેતૃત્વ કરનાર દરેક વ્યક્તિમાં આ ગુણ હોવો અતિ આવશ્યક છે. પ.પૂ.ભાઈશ્રી એક અમૂલ્ય રત્ન છે, એવું હીરા પારખું પરમ પૂજ્ય બાપુજીએ જાણી લીધું. સ્વભાવે શાંત, ઓછું બોલનારા, તત્વમાં રુચી ધરાવનારા, નિષ્ઠાપૂર્વક આજ્ઞાપાલન કરનારા, ધીરજ કેળવીને, વિનય અને વિવેક સાચવી બધાં જ કાર્યો વિચારીને કરનારા એવા પ.પૂ. ભાઇશ્રી એક આદર્શ શિષ્ય છે એમ બાપુજીએ નકકી કર્યું. કુશળ શિલ્પીની જેમ પૂ. બાપુજીએ પૂ. ભાઇશ્રીમાં રહેલી ચૈતન્ય મૂર્તિને અનાવરિત કરી તેમના અલૌકિક સ્વરૂપના દર્શન મુમુક્ષુઓને કરાવ્યા. જેમ એક નિપુણ ઝવેરી હીરામાં પહેલ પાડે તેમ પૂ. બાપુજીએ પૂ. ભાઇશ્રીના આત્માને  તરાશી તેને ચમકાવ્યો. પૂ.  ભાઇશ્રીના આત્માનો દિવ્યપ્રકાશ, તેમના ચૈતન્યનું તેજ એવું પ્રગટ થયું કે અનેક મુમુક્ષુઓના તેઓ પથપ્રદર્શક બન્યાં.  ભાઈશ્રીને પોતાના ઉત્તરાધિકારી સ્થાપી "શ્રી રાજ સૌભાગ આશ્રમ’’નાં ભવિષ્ય માટે આત્મહિતૈષી બાપુજી નિશ્ચિંત થઇ ગયા. આ હતી પૂ. બાપુજીની  દૂરંદેશિતા તેમજ મુમુક્ષુ  પ્રત્યે વરસેલી કૃપા.

પ.પૂ. ભાઇશ્રીની કલ્યાણકારી દૂરંદેશિતા  
ભવ્ય  શ્રી સૌભાગભાઈ  તેમજ પરમ કૃપાળુદેવની  દેહવિલય  શતાબ્દીની  ઉજવણી થઇ  તે પૂ. ભાઇશ્રીની દૂરદર્શિતાનું પ્રમાણ આપે છે. કૃપાળુદેવ ઉપરની  ફિલ્મ, સચિત્રદર્શન કરાવતું પુસ્તક, કૃપાળુદેવના પદોની સીડી તેમજ 90 (નેવું) ચિત્રોના પ્રદર્શનના નવનિર્માણમાં પ.પૂ.ભાઇશ્રીની દિવ્ય દીર્ઘદ્રષ્ટિની પ્રેરણા નિમિત્ત બની.

કૈલાસ માનસરોવર હોય કે ચાર ધામ, બધી જ  ધર્મયાત્રાઓમાં  પૂ. ભાઇશ્રીની  દૂરંદેશી તે ધર્મયાત્રાઓને અનોખી બનાવી દેતી હોય છે. 

Foresight 10.jpg

દેરાસરજી, રાજ મંદિર, કલ્યાણ હોલ, સૌભાગ સ્મૃતિ, અન્નપૂર્ણા વગેરે આશ્રમના પ્રાંગણમાં બંધાયેલ તમામ મંદિરો  તેમજ સ્મારકોમાં તેમની  વિશિષ્ઠ  આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિનો પરિચય પ્રાપ્ત થાય છે.

`રાજમાર્ગનું યોગારોહણ’ તેમજ `પ્રેમની પરબ’ એ પ.પૂ.ભાઇશ્રીની  દૂરંદેશી તેમજ ખંતના ચમત્કારિક  પરચા છે. મુમુક્ષુઓની  આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સાયલા તેમજ આજુબાજુના તાલુકાઓની પ્રાથમિક શાળાઓના શિક્ષણમાં આવેલું અદ્દભુત પરિવર્તન અનુપમ  છે.

2001ની સાલમાં ધરતીકંપને કારણે સાયલાથી 35 કિલોમીટર દૂર આવેલ નિનામા ગામ આખુંએ ધ્વંસિત થયું. પ.પૂ.ભાઈશ્રીએ તે ગામની મુલાકાત લીધી અને તત્ક્ષણ નિર્ણય લીધો કે જેટલું આપણાથી બની શકે તેટલું કરવું. તેમણે પોતાની તમામ શક્તિઓ કામે લગાડી અને 9 (નવ) મહિનામાં એક આદર્શ ગામ ઊભું કરી દીધું.   

Foresight 9.jpg

પ.પૂ.ભાઇશ્રીની દૂરંદેશીએ સર્વને યોગ્ય માર્ગે  દોરવ્યા છે. પૂ. ભાઈશ્રી જેવા સત્પુરુષોનું યોગબળ  અધિક  કલ્યાણકારી નીવડયું છે. તેઓના આ ગુણને અનેકવાર વંદના.

દૂરંદેશિતા ગુણને આપણામાં ખીલવીએ.

ચિંતા નહિ ચિંતન કરીએ.    
સમસ્યાની વચ્ચે ભયગ્રસ્ત માણસ ચિંતન કરી ઉપાય શોધવાને બદલે ચિંતા અને ફિકર કરતો રહે છે. ચિંતાને ચિંતનના મંગળ સ્વરૂપમાં ફેરવી નાખો. ઊંડી વિચારણા અને ચિંતન દ્વારા વ્યક્તિમાં દૂરદર્શિતાનો ગુણ વિકાસ પામતો જાય છે. નિર્ણય લીધા પછી બેસી ન રહેતાં મન અને શરીરને કામે લગાડવા. નિર્ણય અને ખંત, કાર્ય અને શ્રદ્ધા અજબ જાદુઈ ચમત્કારો સર્જે છે.  

ધીર-ગંભીર બનીને સૂક્ષ્મ નિરીક્ષણ કરતાં રહીએ.  
સામાન્ય ઘટનાઓ પણ લક્ષપૂર્વક જોતાં શીખીએ. ભલે જીવન ગતિશીલ હોય પણ પ.પૂ.ભાઇશ્રીની જેમ શાંત ચિત્તે એકાગ્રતા કેળવી, સંજોગોનો તેમજ વ્યક્તિઓનો અભ્યાસ કરી પ્રેમપૂર્વક વર્તીએ.  

વાંચવું, સાંભળવું, વિચારવું, સમજવું અને અનુભવવું
ખૂબ વાંચીએ, ઘણું સાંભળીએ પણ તેના કરતાં અનેક ઘણું વધારે વિચારીએ અને  વાગોળીએ. જે સમજણ પ્રાપ્ત થઇ તે આપણા અંતરમાં સ્થિર થાય અને દરેક કાર્ય કરતી વખતે તે સમજણનો જ્ઞાનપ્રકાશ આપણને દોરતો રહે એવું જીવન જીવીએ. જીવનના અનુભવોમાંથી પસાર થઈએ ત્યારે આપણે જાગૃત રહીએ.

દુન્યવી ટૂંકા લાભોથી પ્રલોભિત ન થઈએ
આપણે ભૂલીએ નહિ કે સંસારનું સુખ સંસાર વધારનારું હોય છે. ક્ષણિક નહિ પણ શાશ્વત્ પ્રત્યે કેન્દ્રિત થઈએ.

સાવચેતીપૂર્વક જીવન ￰જીવીએ
પોતાના સુખ માટે અન્યને દુઃખી ન કરવાં. જે ધરતીમાતા ઉપર આપણે જીવીએ છીએ તેની સેવા કરવી. તેના અખૂટ ભંડારને નુકશાન ન પહોંચે, જે પર્યાવરણમાંથી શ્વાસ લઈએ  છીએ તેની સંતુલના જળવાય તેની સુવિશેષ કાળજી રાખીએ.  

સાચો દૂરંદેશી

સાચો  દૂરંદેશી વ્યક્તિ આ ભવથી અધિક પરભવનો વિચાર કરે છે. હું કોણ છું? આ જગત શું છે? સુખ શું? દુઃખ શું? કર્મસત્તા શી? મુક્તિ શું? મુક્તિનો માર્ગ કોણ બતાવે? આ બધાં પ્રશ્નોનો યથાર્થ  ઉત્તર મેળવીએ. સદ્દગુરુના આશ્રયે રહી જે અહિંસા, સત્ય, અચૌર્ય, અપરિગ્રહ અને બ્રહ્મચર્ય પાળી નિર્મળ જીવન જીવે તે સાચો દૂરંદેશી કહેવાય.

આખું જીવન એક ઘટના છે, દૂરંદેશી વગર તે દુર્ઘટના બની જશે. પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીની અમૃત નિશ્રામાં આપણે સંસારના કિનારેથી આપણી જીવન નૌકાને દૂરંદેશિતાના હલેસા વડે હંકારી, મોક્ષના, શાશ્વત્ સમાધિસુખના કિનારે લઇ જઇએ.

Foresight 13.jpg

Moments of Insight: Foresight

Param Pujya Bhaishree's UK Dharmayatra 2018

WhatsApp Image 2018-05-23 at 12.01.20.jpeg

Param Pujya Bhaishree's UK Dharmayatra 2018

20th May - 7th June 2018

Over the 3 week Dharmayatra Param Pujya Bhaishree shared so much wisdom, so many insights and connected with so many seekers. We are happy to share with you the video recordings of the swadhyays here below for you to watch and contemplate on.

Video Swadhyays

Shibir - Shrimad Rajchandra Vachanamrut

Updesh Chaaya 4, 5, 6

Retreat Swadhyays

Utsah - Nirbhayta - Komalta


Br. Minalben's Yuva Swadhyays

Param Pujya Bapuji's Quotes


Friendliness - મૈત્રી

We celebrate Param Pujya Bhaishree's divinity through the wonder of his virtues. Each month a different writer has captured the inspirations drawn from Bhaishree's life that shed light on these beautiful virtues and help us recognise his inner being.

This month we explore Param Pujya Bhaishree's virtues of Friendliness.

Friendliness - Bonding across age groups

In a gentle way, you can shake the world
— Mahatma Gandhi

Personifying the above quote is Param Pujya Bhaishree. His entire being is gentle. His walk, talk, smile, reading, every single activity is gentle, conscious and compassionate. His gentleness encompasses a host of imitable virtues like equanimity, tolerance, patience, meticulousness, selflessness and compassion.  

His gentleness stems from his principle of zero strife. The principle of zero strife stems from his universal love and feeling of kinship with not just everyone but with everything in the universe. Unlike ordinary mortals, Bhaishree does not resist anything around him because he belongs to everyone and, at the same time, he owns nothing but his soul. He lives this knowledge every moment.

Due to his tolerant and non-judgmental approach, Bhaishree effortlessly bonds across age groups. Whether it is a young child or a person in their eighties, they would not hesitate even for a moment to share with Bhaishree their innermost concerns, hopes or fears, safe in the knowledge that Bhaishree would offer only the correct advice without judging or criticizing. Such is the sacrosanct bond that Bhaishree shares with every person he meets. The way he connects with everyone at their individual level is nothing short of magical, especially when he is at a much different level of a highly elevated consciousness.

Friendliness 2.jpg
Patience 3.jpg

A young mumukshu says: “Living in the US, many of us grew up struggling to intertwine adhyatma (spirituality) in our lives. Certainly, our parents did whatever they could to instil traditional values in us so that even though we lived far away, our hearts would never be too far from India. However, parents have certain limitations with their own children that Bhaishree did not.

“Our first exposure to Bhaishree without the presence of Param Pujya Bapuji was in 2005, and it was during this trip that we truly came in contact with his gentle heart and innate ability to communicate with groups of all ages.  This was particularly attractive to the Yuva group.  Bhaishree’s ability to recall many details of each of our lives – young or old – was fascinating. He could recall the various stages in our education, or careers, but the most impressive of all was the immense patience with which Bhaishree would seek answers and encourage dialogue between us and Him.  As Bhaishree wound up his US visit, we could sense a great hunger within each one of us satisfied, a hunger that we were not aware we even had. We learned first-hand of the greatness that was Bhaishree, and each one of us felt we had gained a ‘father’ greater than our own.  This trip was indeed a turning point in our lives.”

Friendliness 13.jpg

In spite of his spiritual stature, when the Guru transcends barriers and connects with hundreds of disciples, transformation begins. The shishya (disciple) is drawn to the pure qualities of his Guru and strives to become like his role model, purifying himself in the process.

Another young disciple living in the US narrates his experience: “Like all mumukshus, I had confided in Bhaishree about a difficult time that I was going through. I felt weighed down for months. I was in a fog and couldn't shake it off. But, one conversation with Bhaishree, and he so skillfully lifted my burden that for the first time in months, I felt light-hearted and free. Bhaishree did not judge or talk down to me. He simply gave me his all-powerful counsel, telling me that ‘what was done was done. It could not be changed and so, by replaying it over and over, I was simply building more karma’.  He spoke with such simplicity and divinity that I was able to connect with him instantly in the same way as I would with a close friend of my age. Bhaishree has this innate ability to get to the root of the problem (problems that we complicate in our minds) and offer accurate and spot-on solutions. During our difficult times, He is our saviour indeed.”

All of us aspire to bond with family, friends and every person we meet in our life-journey. But we tend to complicate our human relationships to such an extent that we accumulate an enormous amount of unhappiness, discontent and negative karmas.

Taking inspiration from Bhaishree, we can transform our lives by following a few tips:

1. Be non-judgmental:  Forming judgments has become second nature to us.  We jump to conclusions without listening to all the facts and label people on presumptions or past experiences. We need to see ‘Bhagwan Atma’ (God) in every soul and not get weighed down by flaws or previous interactions. Focus on the present situation without the ‘baggage’ of the past. Rather than being preachy or coming from a position of superiority, Bhaishree is always helpful, like a dear friend and well-wisher, in spite of his towering spiritual status. He is unconditionally positive.

2. Focus on the good qualities in people: Bhaishree often says ‘cultivate the habit of focusing on the good qualities of every person you meet and overlook the negative’.  Imbibing such a powerful virtue would elevate us as human beings, helping us connect and create a vast spiritual family, by increasing our ‘maitri bhaav’ with every living soul. Awareness and acknowledgement of positive traits in the other person ensures elements of the virtues taking root within ourselves.

3. Acceptance and empathy: Empathy is the ability of placing yourself in the other person’s shoes. And calm acceptance gives us the strength to overcome obstacles.  When things don’t go our way, we succumb to anger, resentment, fear or regret.  Acceptance and empathy form the roots of the ‘Syadvaad’ principle propounded by Bhagwan Mahavir. Acceptance of every person as a ‘pure soul, maligned by karmas’ would make us more empathetic and compassionate human beings. Even if you disagree with something others have said or done, do not berate them or shout at them. Communicate calmly rather than criticize.  Even if one is required to be firm, we can be polite. Respect every soul regardless of his social status, gender or educational qualifications. Bhaishree is always kind and respectful to every person he meets, regardless of his or her status or qualities. Such respect comes from compassion and empathy.

4. Self-confidence and positive thinking: When Bhaishree was in the Andaman Islands with mumukshus, there was an opportunity for sea walking and snorkeling. Most people in the group couldn't swim and, hence, were scared. Bhaishree too could not swim. Yet, he showed no fear and listened attentively to all the instructions for sea walking.  At the bottom of the sea, he was able to take in the whole experience uninterrupted, purely and perfectly without the slightest apprehension.  Self-confidence and optimism do not come by accident; they need to be built with patience and perseverance.  Even small successes will lead to increased confidence and greater faith in one’s own abilities. A positive attitude helps scale barriers and reach newer milestones.

Like Mahatma Gandhi, Bhaishree’s life is his message. His every word and action imparts a lesson in compassion, self-confidence, bonding and belonging. With  patient attention to each mumukshu, Bhaishree connects instantly with us and weaves within us the seed of adhyatma (spirituality). He then holds our hands and continues to nurture that seed as we live through the various phases of our lives. Due to the selfless bonds created with the Guru and amongst one another, mumukshus are able to traverse the unfamiliar path of spirituality and atmagyan (self-knowledge) with ease and enthusiasm.

Friendliness 8.jpg


વિનમ્રતાના માર્ગે તમે દુનિયા ડોલાવી શકો છો
— મહાત્મા ગાંધીજી

ઉપરનું વાક્ય કોઈ પ્રત્યક્ષ વ્યક્તિના જીવનમાં ચરિતાર્થ થતું હોય તો તે છે પ. પૂ. ભાઈશ્રી. તેઓનું સંપૂર્ણ વ્યક્તિત્વ સૌમ્યતા અને વિનમ્રતાથી છલકાય છે. તેઓનું બોલવું - ચાલવું, ઉઠવું - બેસવું, ખાવું - પીવું, વાંચવું - લખવું કે તેઓની કોઈ પણ પ્રવૃત્તિ કે ક્રિયામાં તેઓનાં આ બન્ને ગુણો આપણી નજરે ચડ્યા વિના રહે નહીં. પ. પૂ. ભાઈશ્રીનાં આ ગુણોને અવલોકતાં, તેઓનો ઉત્કૃષ્ટ વિશ્વવત્સલ ભાવ આપણી નજર સમક્ષ આવે છે. માત્ર દરેક વ્યક્તિ પ્રત્યે જ નહીં, દરેકે દરેક વસ્તુ પ્રત્યે પણ પ.પૂ. ભાઈશ્રીનું વલણ ખૂબ જ કોમળતા અને મૃદુતાભર્યું હોય છે. પ. પૂ. ભાઈશ્રી ક્યારેય પણ કોઈ વ્યક્તિ, વસ્તુ, બાબત કે પરિસ્થિતિ માટે નકારાત્મકતા, અણગમો, નારાજગી કે અસંમતિ દર્શાવતા નથી. કારણ કે તેઓ સમદર્શી છે, દરેકે દરેક જીવને પોતા સમાન ગણે છે, દરેકમાં પોતાના જેવો જ આત્મા નિહાળે છે.

Friendliness 10.jpg
Friendliness 1.jpg

પ.પૂ. ભાઈશ્રી ક્યારેય કોઈ વ્યક્તિ વિષે પોતાના મનમાં અભિપ્રાય બાંધતા નથી, કે કોઈનું મૂલ્યાંકન કરતા નથી. તેઓની દ્રષ્ટિ તો વ્યક્તિના ગુણો તરફ જ હોય છે. ભલે પછી તે ગુણ સાવ સામાન્ય કે નાનો જ કેમ ન હોય. પ.પૂ. ભાઈશ્રીના આ ઉત્કૃષ્ટ ગુણને કારણે વૃદ્ધો, વડીલો, યુવાનો કે પછી બાળકો - તમામ વયજૂથનાં લોકોનાં હૃદય ખૂબ સહજતાથી પ.પૂ. ભાઈશ્રી સહતે જોડાઈ જાય છે. કોઈ પણ વયની વ્યક્તિ તેઓની સાથે ખુલ્લાં મને કોઈ પણ વાત નિઃસંકોચપણે કરી શકે છે. પ.પૂ. ભાઈશ્રી તે વ્યક્તિ કે તેની વાતનું કોઈ પણ પ્રકારે મૂલ્યાંકન કે ટીકા - ટિપ્પણી કર્યા વગર એક પરમ મિત્રની જેમ શાંત ચિત્તે તેની વાત સાંભળે છે, જરૂરી ચર્ચા-વિચારણા પણ કરે છે અને તેની વાતનું યથાયોગ્ય અને સંતોષકારક સમાધાન પણ આપે છે. પ.પૂ. ભાઈશ્રી સાથે વાત કર્યા પછી દરેક વ્યક્તિ હળવો ફૂલ જેવો બની જાય છે, હૃદયમાં ખૂબ જ આનંદ અને પ્રફુલ્લિતતા અનુભવે છે. પોતાની સઘળી ચિંતાઓ અને ઉપાધિઓ ટળી ગઈ હોય એવી હળવાશ અનુભવે છે, કારણ કે, તેને પોતાની બધી ઉપાધીઓનાં સરળ સમાધાન પ.પૂ. ભાઈશ્રી પાસેથી મળી ચૂક્યાં છે.

Friendliness 3.jpg
Friendliness 11.jpg

U.S.ની એક યુવા મુમુક્ષુ પ.પૂ. ભાઈશ્રી સાથેનો પોતાનો અનુભવ વર્ણવે છે : એ વખતે હું ઘણાં જ કપરાં સમયમાંથી પસાર થઇ રહી હતી. અનેક સમસ્યાઓથી ઘેરાયેલી હતી.માનસિક રીતે હતાશ હતી, ભાંગી પડી હતી. હતાશામાંથી કોઈ પણ રીતે બહાર આવી શકતી નહોતી. ત્યારે અવસર મળતાં હું પ.પૂ. ભાઇશ્રીને મારા મનની વાત કરવા ગઈ. પ.પૂ. ભાઇશ્રીએ મારી વાત એકદમ શાંત ચિત્તે અને કોઈ પણ પ્રકારનું મૂલ્યાંકન કર્યાં વગર સાંભળી, જેથી હું એકદમ નિઃસંકોચપણે મારા મનની બધી જ વાત એમને કહી શકી. મને તો એવું જ લાગ્યું કે હું મારી જ ઉંમરના મારા કોઈ ખાસ મિત્ર સાથે વાત કરી રહી છું! પ.પૂ. ભાઈશ્રી સાથે વાત કર્યાં બાદ તો જાણે હું એકદમ નિશ્ચિંત અને તણાવમુક્ત બની ગઈ! ઘણાં મહિનાઓ બાદ હું આટલી હળવાશ અનુભવી રહી હતી. પ. પૂ. ભાઇશ્રીએ તો ખૂબ ચતુરાઈથી મારા માથેથી બધો બોજો ઉતારી નાંખ્યો. તેઓએ ખૂબ મૃદુતા અને પ્રેમપૂર્વક મારી સાથે વાત કરી. કહ્યું કે, “જે બનવાનું હતું તે બની ગયું. આપણે તેને બદલી શકવાનાં નથી. તેને વારંવાર વાગોળીને દુઃખી થવાથી માત્ર આપણે આપણાં કર્મબંધન વધારીએ છીએ.” તેઓએ ખૂબ સહજતાથી આ વાત કરી અને મને સચોટ માર્ગદર્શન મળ્યું. એ દિવસે એ વાત મારા મનમાં દ્રઢ બની કે મુશ્કેલીનાં સમયમાં પ.પૂ. ભાઈશ્રી જ મારા તારણહાર છે.

આપણે સૌ ઇચ્છીએ છીએ કે આપણો સંબંધ આપણા પરિવાર, મિત્રો કે જીવનસફરમાં મળનાર દરેક વ્યક્તિ સાથે ખૂબ સુમધુર રહે, આનંદદાયક રહે. પરંતુ આપણે આ સંબંધોને એટલા જટિલ બનાવી દઈએ છીએ કે જેમાં પછી ફક્ત નકારાત્મકતા, ઉદાસી અને દુઃખ જ રહી જાય છે જે  અશુભ કર્મોનું બંધન કરાવે છે. પ.પૂ. ભાઇશ્રીને આપણા પ્રેરણામૂર્તિ બનાવી જો આપણે નીચેનાં થોડાં મુદ્દાઓ સમજી જીવનમાં અનુસરીએ તો આપણે આપણાં જીવનમાં સકારાત્મક પરિવર્તન ચોક્કસપણે લાવી શકીશું. 

1. લોકોનું સ્વમતિથી મૂલ્યાંકન ન કરતાં સમદર્શિતા કેળવો:

આપણે એકાદ મુલાકાત કે અનુભવથી જ લોકો માટે સ્વમતિથી એક અભિપ્રાય બાંધી લઈએ છીએ. પૂરી વાત જાણ્યાં કે સમજ્યાં વિના પૂર્વધારણાઓ કે અનુભવોને આધારે જ પોતાનાં મંતવ્યો રજૂ કરી દઈએ છીએ. પરંતુ ખરેખર તો આપણે સમદર્શીપણું સાધી દરેક જીવમાં પોતા સમાન ભગવાન આત્માને જોવાની દ્રષ્ટિ કેળવવી જોઈએ. ભૂતકાળમાં બનેલી ઘટનાઓને આપણે કોઈ સંજોગોમાં બદલી શકવાનાં નથી. તેથી ભૂતકાળને ભૂલાવી વર્તમાનની ઉજ્જવળ ક્ષણોમાં જીવંત રહેવું જોઈએ.

2. ગુણગ્રાહ્ય દ્રષ્ટિ કેળવો:

પ.પૂ. ભાઈશ્રી કહે છે કે, “આપણા સંપર્કમાં આવનાર દરેક વ્યક્તિના સદગુણો તરફ દ્રષ્ટિ કેન્દ્રિત કરવી જોઈએ અને નકારાત્મક બાબતોને હંમેશા નજરઅંદાજ કરવી જોઈએ.” કોઈ પણ વ્યક્તિ સદંતર ગુણરહિત હોય નહિ. કોઈ ને કોઈ ગુણ દરેક વ્યક્તિમાં રહેલો હોય છે. જો વ્યક્તિના મોટામાં મોટાં દોષ કે અવગુણને નજરઅંદાજ કરી તેનાં નાનામાં નાના સદગુણ તરફ દ્રષ્ટિ કરીએ તો એ વ્યક્તિ પ્રત્યે આપણો અભિપ્રાય બદલાઈ શકે છે, સંબંધોમાં સકારાત્મકતા અને મૃદુતા આવે છે. દરેક જીવ પ્રત્યે “મૈત્રીભાવ” કેળવાતાં આપણે એક વિશાળ આધ્યાત્મિક પરિવાર સાથે જોડાઈએ છીએ. ગુણગ્રાહ્ય દ્રષ્ટિ ખીલવાથી સહજપણે આપણે પણ અનેક ગુણોનાં સ્વામી બનતાં જઈએ છીએ.

3. સ્વીકૃતિ અને સહાનુભૂતિ:

જયારે પરિસ્થિતિ આપણી ઈચ્છા કે ધારણાથી વિપરીત બને, ત્યારે ભય અથવા ક્રોધ આપણા મન ઉપર કાબૂ મેળવી તેને આકુળ વ્યાકુળ અને વિચલીત બનાવી દે છે. પરંતુ જયારે વિપરીત પરિસ્થિતિને આપણે બદલી શકવાના જ નથી ત્યારે તેની શાંત સ્વીકૃતિ જ ઉત્તમ રસ્તો છે. સહજ સ્વીકાર અને સાચી સહાનુભૂતિ - એટલે કે પોતાની જાતને સામેની વ્યક્તિના સ્થાને મૂકીને પરિસ્થિતિને સમજવાનો પ્રયત્ન કરવો - આ બંને ગુણો ભગવાન મહાવીરે પ્રયોજેલા ‘સ્યાદવાદ’ સિદ્ધાંતનાં મુખ્ય પાયા છે.દરેક વ્યક્તિમાં ‘શુદ્ધાત્મા’ નિહાળવાની દ્રષ્ટિ આપણામાં આ ગુણોનો વિકાસ કરે છે. ભલે કોઈ વ્યક્તિની વાત સાથે આપણે સહેમત ન હોઈએ, છતાં તેની સમક્ષ ગુસ્સે થવાને કે ઊંચા અવાજે વાત કરવાને બદલે  શાંત ભાવે જ આપણે પોતાની  વાત રજૂ કરી શકીએ છીએ, અને છતાં પણ જો તે વ્યક્તિ આપણી વાત સમજવા તૈયાર ન હોય તો એ સમયે શાંત સ્વીકૃતિ જ અપનાવવા યોગ્ય માર્ગ છે. કોઈ આપણા પ્રત્યે ગમે તેવો જડ વ્યવહાર કરે પણ તે આપણી મૃદુતા અને માનસિક શાંતિને ડગાવી શકવા ન જોઈએ. પ.પૂ. ભાઈશ્રી સમક્ષ કોઈ પણ વ્યક્તિ ગમે તેવી વાત રજૂ કરે, તેઓ તે વ્યક્તિને ખૂબ ઉમળકાભેર સન્માનસહિત  આવકારે છે અને તેની વાત શાંત ચિત્તે સાંભળે છે. ઉપરનાં બંને ગુણો આવો અભિગમ કેળવવામાં મદદરૂપ બને છે.

4. આત્મવિશ્વાસ અને સકારાત્મક વિચારશૈલી:

પ.પૂ. ભાઈશ્રી જયારે થોડાં મુમુક્ષુઓ સાથે આંદામાન ટાપુ પર હતાં, ત્યારે બધાં માટે ત્યાં દરિયામાં, દરિયાનાં તળિયે જઈ એક સાહસિક અનુભવ કરવાનો અદભુત અવસર હતો. પરંતુ તરતાં ન આવડતું હોવાને કારણે મોટાં ભાગનાં લોકોએ ડરીને એ પ્રવૃત્તિ માટે ના પાડી દીધી. પ.પૂ. ભાઈશ્રીને પણ તરતાં નોહતું આવડતું. છતાં તેઓએ તેના માટે તૈયારી દર્શાવી. બધી જ સૂચનાઓ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળી તેઓ પાણીમાં ઊતર્યાં. કોઈ પણ પ્રકારની મુશ્કેલી કે અડચણ વગર એકદમ વ્યવસ્થિત રીતે પ.પૂ. ભાઇશ્રીએ એ સાહસિક કાર્ય પૂરું પાડયું. આત્મવિશ્વાસ અને આશાવાદીપણું જેવાં ગુણો વ્યક્તિમાં આપમેળે નથી આવતાં, પરંતુ ખૂબ ધીરજ અને મહેનતથી વિકસાવવા પડે છે. સકારાત્મક વિચારશૈલી અને આ ગુણોને સાથે રાખીને વ્યક્તિ સફળતાનાં અનેક શિખરો સર કરી શકે છે.

મહાત્મા ગાંધીજીની જેમ, પ.પૂ. ભાઈશ્રીનું જીવન જ એમનો સંદેશ છે. તેઓનો દરેક શબ્દ અને દરેક ક્રિયા આપણને ધીરજ, આત્મવિશ્વાસ, પ્રેમ અને મૃદુતા તેમજ સકારાત્મકતાનાં પાઠ શીખવે છે. તેઓ દરેક મુમુક્ષુમાં અધ્યાત્મનું બીજ રોપે છે, અને ખૂબ જ ધીરજ, કરુણા અને પ્રેમપૂર્વક તેનું જતન કરે છે. આપણા જીવનની દરેક ચડતી-પડતીમાં આપણો હાથ થામી બરાબર સંભાળ લે છે. આવાં નિસ્વાર્થ, નિર્મળ અને સક્ષમ સદગુરુનો હાથ પકડીને મુમુક્ષુઓ નિર્ભયપણે ખૂબ જ ઉત્સાહપૂર્વક અધ્યાત્મનાં વિકટ પંથે સરળતાથી આગળ વધી શકે છે.

Friendliness 6.jpg

Moments of Insight: Friendliness

Param Pujya Bhaishree radiates such humility, patience and love that every person he meets is instantly drawn to him. The wife of a doctor said after meeting him for the first time, “He personifies my idea of a saintly person.” She voices the perception of many, many others in India and overseas.  Such is the level of connect he has with different age groups that mumukshus see in him as the father figure that gives shelter and support, the close friend who does not judge, the mother who is ever-caring, and the guide who knows the way.

Bhaishree’s immense patience is evident when he deals with people who take too much of his time or keep chatting with him unnecessarily. His sevaks often find some mumukshus wasting his time by narrating insignificant details even when there are long queues outside Bhaishree’s kutir. However, to Bhaishree, every person is important. He indulges every person with the same degree of love, kindness and compassion.

A mumukshu narrates: “I am a Vaishnav by birth while my wife follows Jain dharma. As she is a disciple of Bhaishree, we held a Pratishtha mahotsav of Bhagwan Mahavir at our home at Bhaishree’s hands. Along with Sthapna of Bhagwan Mahavir,  Bhaishree also did Pratishtha of our Vaishnav God, Shreenathji, with the same degree of enthusiasm and devotion. His compassion and thoughtfulness left me spell-bound. When he was about to depart, I touched his feet. He blessed me with such love-filled eyes that I was hooked for life. The experience was incredible. God had paid me a visit that day.”

During Bhaishree’s dharmayatras in India or abroad, the days start early and end late owing to a packed schedule that leaves hardly any time for Bhaishree to rest. Yet, he is always cheerful and participates enthusiastically day after day. Inculcating this quality of enthusiasm in all walks of life, especially in our sadhna, can help us reach our goals while making the journey a pleasure. 

A mumukshu recalls, “During our cruise in Alaska, we were sailing amidst breathtaking scenery. Bhaishree was taking in the view delightedly. It was so wonderful to observe him enjoying the outer beauty of nature while immersed in his own bliss, a manifestation of Ramta.

Nature or adventure, there are takeaways from Bhaishree every moment. Once, Bhaishree joined a mumukshu group for zip line ride with characteristic enthusiasm. During their turn, everyone hurtled along jaggedly, twisting and turning all the way, their hearts in their mouths.  

Bhaishree's turn was different. His movements were deliberate and smooth. He elegantly slid to the destination, calm and composed. Mumukshus were awestruck by his incredible control over his mind, speech and body, and his total lack of fear. As one of them said, “His resolute faith in his immortality was there for all to see.”

Every moment with a enlightened guru like him is an experience; every word is a revelation and every action of his is a lesson to learn. An awesome inspiration to several generations of followers.

પ.પૂ. ભાઇશ્રીનાં અંતઃકરણમાંથી વિનમ્રતા, ધૈર્ય અને નિષ્કામ પ્રેમરૂપી દિવ્ય કિરણો એવા પ્રસરે છે કે જેના પરિણામસ્વરૂપે તેઓને મળનાર દરેક વ્યક્તિ તેઓની સાથે કોઈ અલૌકિક આત્મીયતાનો અનુભવ કરે છે. 

‘મારા મતે એક સાચા સંતની વ્યાખ્યા પ.પૂ. ભાઇશ્રીમાં સંપૂર્ણરુપે ચરિતાર્થ થાય છે.’ - આ છે પ. પૂ. ભાઈશ્રી સાથેની પ્રથમ મુકાલાત બાદ એક ડોક્ટર-પત્નીના પ્રતિભાવ. આવા જ પ્રતિભાવો ભારત અને દુનિયાભરનાં અનેક લોકો તરફથી મળે છે. પ. પૂ. ભાઈશ્રી સાથેનું એ આત્મિક જોડાણ એવું હોય છે કે દરેક વયજૂથનાં વ્યક્તિઓને તેઓ પરમ મિત્ર સરીખા લાગે છે, કે જે ક્યારેય કોઈ વ્યક્તિ વિષે પોતાના મનમાં અભિપ્રાય બાંધતા નથી, કે કોઈનું મૂલ્યાંકન કરતાં નથી. માત્ર મિત્ર જ નહિ, તેઓમાં તો એક આદર્શ પિતાના પણ દર્શન થાય છે, કે જેમની છત્રછાયામાં વ્યક્તિ પોતાની જાતને ખૂબ જ નિર્ભય, સક્ષમ અને સુરક્ષિત અનુભવે છે. જગતનાં દરેક જીવ પ્રત્યે પ.પૂ. ભાઇશ્રીની કરુણા અને વાત્સલ્ય એક ઉત્કૃષ્ટ માતા સમાન વહે છે, જે તેઓનાં નિર્મળ નેત્રોમાં સ્પષ્ટપણે દ્રષ્ટિગોચર થાય છે. સર્વે મુમુક્ષુઓ ઉપરાંત, કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે પ.પૂ. ભાઇશ્રી એક ઉત્તમ માર્ગદર્શક છે, જેઓની પાસેથી કોઈ પણ પ્રકારની સમસ્યા કે મુશ્કેલીનું સરળ સમાધાન મળી શકે છે.

પ.પૂ. ભાઇશ્રીને અનેક લોકો મળવા આવે છે. સમયનો ગમે તેટલો અભાવ હોય છતાં તેઓ દરેકે દરેક વ્યક્તિને  એકસરખા પ્રેમ અને ઉમળકાથી આવકારે છે. અધીરાઈ કે ઉતાવળની એક રેખા પણ તેઓના ચહેરા ઉપર ક્યારેય દેખાય નહિ. જયારે કોઈ વ્યક્તિ બિનજરૂરી વાતો કરીને તેઓનો કિંમતી સમય બરબાદ કરે છે ત્યારે આપણે તેઓની અખૂટ ધીરજનો સાક્ષાત અનુભવ કરી શકીએ છીએ. તેઓ દરેકની સાથે સંતોષકારક રીતે વાત પૂરી કરે છે. આશ્ચર્યની વાત તો એ છે કે આટલી ધીરજથી દરેક કાર્ય કરવા છતાં પ.પૂ. ભાઈશ્રી ક્યાંય મોડાં પડતાં નથી!

એક મુમુક્ષુ પોતાનો અનુભવ વર્ણવતાં કહે છે, “હું જન્મે વૈષ્ણવ છું, પરંતુ મારી પત્ની જૈન દર્શન અનુસરે છે. તેણી પ. પૂ. ભાઈશ્રીને સમર્પિત મુમુક્ષુ હોવાથી, અમારા ઘરે પ. પૂ. ભાઇશ્રીના હસ્તે ભગવાન મહાવીરની પ્રતિમાજીની પ્રતિષ્ઠાનો પ્રસંગ આયોજિત કર્યો હતો. હું તે સમયે સમર્પિત મુમુક્ષુ નહોતો, પરંતુ જયારે મેં પ.પૂ. ભાઇશ્રીને ભગવાન મહાવીરની સાથે શ્રીનાથજીની પણ પ્રતિષ્ઠા કરતાં જોયાં, ત્યારે તેઓના મનની વિશાળતા અને વાત્સલ્યભાવ મને ખૂબ સ્પર્શી ગયા. પ્રસંગના અંતે જયારે મેં તેઓને ચરણવંદન કર્યાં, ત્યારે તેઓએ મને જે પ્રેમ અને વાત્સલ્યભીની આંખો સાથે આશીર્વાદ આપ્યાં, તે જોઈ મારા મનમાં તેઓની સાથે જીવનભરનું એક અતૂટ જોડાણ થઇ ગયું! એ અનુભવ ખૂબ જ અમૂલ્ય અને અતુલ્ય હતો. એ દિવસે સાક્ષાત ભગવાને મારા ઘરની મુલાકાત લીધી હતી.”

પ.પૂ. ભાઇશ્રીની ભારત કે વિદેશની ધર્મયાત્રાઓ દરમિયાન, વહેલી સવારથી મોડી રાત સુધી એક પછી એક કાર્યક્રમો એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે પ.પૂ.ભાઇશ્રીને આરામ માટે ભાગ્યે જ સમય મળી શકે. છતાં તેઓ હંમેશા આનંદ અને ઉત્સાહપૂર્ણ જ દેખાય છે. આવા અવિરત ઉત્સાહનો ગુણ આપણને જીવનના દરેક પગથીએ, ખાસ કરીને આપણી સાધનાનું લક્ષ સાધ્ય કરવામાં ખૂબ જ ઉપયોગી બને છે. 

એક મુમુક્ષુ પ.પૂ. ભાઈશ્રી સાથેનો પ્રસંગ યાદ કરતાં કહે છે, “પ.પૂ.ભાઈશ્રી સાથેની અલાસ્કાની યાત્રા દરમિયાન અમે એક અતિ અદભુત અને અવર્ણનીય સૃષ્ટિસૌન્દર્ય વચ્ચે સફર ખેડી રહ્યાં હતાં. પ. પૂ. ભાઈશ્રી ખૂબ આનંદસહિત તેને નિહાળી રહ્યાં હતાં. તેઓને આ રીતે નૈસર્ગનાં બાહ્ય સૌંદર્યમાં અભિવ્યક્ત થતાં આત્માના ‘રમણતા’ ગુણને નિહાળતા જોવાનો એ એક રોમાંચક લ્હાવો હતો!

ત્યાં પ.પૂ.ભાઈશ્રી તેઓના લાક્ષણિક ઉત્સાહ સાથે ‘ઝીપ -લાઈન રાઈડ’ માટેના જૂથ સાથે જોડાયાં. જયારે તેઓનો વારો આવ્યો, ત્યારે તેઓને જોઈ ત્યાં હાજર સૌ કોઈ દંગ રહી ગયા! તેઓની દરેક ક્રિયા શાંત છતાં લક્ષબદ્ધ હતી. તેઓએ ખૂબ જ શાંતિ અને સ્વસ્થતાપૂર્વક તેઓની રાઈડ પૂરી કરી. તેઓનું તન, મન અને વાણી ઉપરનું ગજબ નિયંત્રણ અને સંપૂર્ણ નિર્ભયતા નિહાળી મુમુક્ષુઓ અભિભૂત થઇ ગયાં.” 

પ.પૂ. ભાઈશ્રી જેવા જ્ઞાની સદગુરુ સાથેની દરેક ક્ષણ એક અદભુત અનુભવ બને છે, તેઓનું દરેક વાક્ય એક અલૌકિક બોધવચન છે અને તેઓની દરેક ક્રિયા આપણા માટે એક શિક્ષાપાઠ છે. તેઓનું વ્યક્તિત્વ મુમુક્ષુઓ માટે અદ્વિતીય પ્રેરણારૂપ છે.

New Private Taxi service available at Raj Saubhag Ashram

 This is the Suzuki Ecco. Not the actual car that Jayesh has but the same model.

This is the Suzuki Ecco. Not the actual car that Jayesh has but the same model.

Jayeshbhai, our kitchen manager is also now able to provide a taxi service for our ashram members.

He currently has a smaller Hyundai Santro and a slightly larger Maruti Suzuki Ecco. Both seat 4 passengers. As he grows he will continue to upgrade his car fleet.

Jayesh Taxi.jpg

If you would like to book his taxi you can call Jayeshbhai on +91 82642 50982

Please provide:
- Name
- Date and time of arrival
- Pick up and drop off location (including terminal if from airport)
- Flight or train details (If flight then where the flight is coming from)
- Your contact number. If you can whatsapp him a photo of yourself that makes it easier to find you.

He will:
- Confirm your booking and be available for messaging on whatsapp.
- Will provide you the name, photo and contact number of the driver - Currently the drivers are Rohitbhai and Hasmukhbhai, both are very familiar with the Ashram and to many of us.
- He will ensure that the drivers drive carefully. If you are not happy with the driving then say so during the trip and feed it back to Jayeshbhai. They are happy to take feedback.
- The driver will come to the pick up point in time.
- The drivers will carry a sign with your name on it and the Raj Saubhag Logo. They will wait inside the airport at the arrivals greeting point to find you.
- All charges are fixed and transparent. (Ahmedabad Rs 2400, Rajkot Rs 1700, Surendranagar Rs 600. Costs are same for both the Santro and Ecco cars). If the journey is not a direct one to the Ashram then extra charges may apply.

Please note:
- This is not a service provided by the Ashram - it is a private vehicle service and so all communications should be directly with Jayeshbhai.
- Gujarati is their primary language and English may go misunderstood. Be clear with all communications and you must speak to Jayeshbhai by phone in person. Do not assume a booking is made unless he has sent you confirmation.
- Vehicles have a luggage rack for extra luggage.

Vegan provision at Raj Saubhag Ashram

Vegan 2.jpg

The catering team led by manager Jayesbhai is helping to provide for vegan diets. The catering in the Ashram is jain vegetarian, however an increasing number of our mumukshus are also vegan.

There are many reasons for a vegan diet: animal welfare, health, climate change are to name a few. You can read about animal welfare in our maitri moves article by clicking here.

Although the ashram cannot guarantee to provide for vegan diets at all times, it is making an effort to do so.

Vegan 1.jpg

When you arrive at the ashram please speak personally to Jayeshbhai (Kitchen Manager) in the kitchen and let him know you are vegan and the duration of your stay. His mobile number is +918264250982.


Please ask for the khakhra without ghee. On most days breakfast is vegan. When there is upma then seperate vegan upma can be requested.


Lunches usually consist of rotli, dal, rice, shak. There is rotlis without ghee on all days and you can request for rotla without ghee too. On days that there is kadhi and a dairy based shak they will make you an alternative. Jayeshbhai will ensure that there is a vegan shak available to you on all days.


Dinner is usually lighter and mostly vegan. The kitchen will make you vegan idli and khichri without ghee on those relevant days, or a vegan alternative if there are other non vegan dishes on the menu.

Soya Milk

Jayeshbhai is also happy to order you soya milk from Rajkot and Ahmedabad. This is normally the sofit brand and costs approx Rs 110 - 120 per litre carton.


You can order fruit from the ashram office. What is available depends on the season but the ashram staff will help you find what you need from Sayla town, and will often go and get it for you if they have time. Fruit is sometimes provided at lunchtimes. It is there daily during ekant maun shibirs, but at other times it depends on ashram members sponsoring the fruit. Depending on the number of people staying in the ashram this sponsorship may be from Rs 300 - 500 per day, so if you feel generous then you can sponsor fruit for the whole ashram.

This is a new initiative and a learning process for the kitchen. They welcome feedback and encouragement and appreciate your positive feedback too. This is something that the kitchen team have done from their own initiative and very welcome to the vegans among us so thank you to the team. Please ask for clarification at meal times if you are unsure of ingrediants, Jayeshbhai is the person to ask and he understands veganism well.

We would also recommend you keep some personal provisions in case you require them. Porridge, nuts, chocolate, fruit and dry snacks may be useful to keep.

* Please note that the milk and ghee used in the Ashram is from the Ashram cows which are very well kept and looked after. Dairy products may be necessary for some poeple in their diets for health and the Ashram is not advising this diet over others as these decisions are a personal choice.

Patience, Tolerance & Forgiveness - ધીરજ, સહનશીલતા, ક્ષમા

We celebrate Param Pujya Bhaishree's divinity through the wonder of his virtues. Each month a different writer has captured the inspirations drawn from Bhaishree's life that shed light on these beautiful virtues and help us recognise his inner being.

This month we explore Param Pujya Bhaishree's virtues of Patience, Tolerance and Forgiveness.

Patience, Tolerance & Forgiveness

An eye for an eye only ends up making the whole world blind.
— Mahatma Gandhi

It was the month of May, and the Indian summer was at its peak. Param Pujya Bhaishree was to grace our house. There was complete chaos and everyone was running around. Amidst this mayhem, I stood on tip toe, and peeped out of a tiny window in our living room. It was roughly 12 noon; that was the first time I saw Bhaishree. Clad in a simple white jabha lehenga, He sat quietly on a garden bench even as the sun cast its golden rays on his face. Every few minutes, he kept wiping the  beads of sweat cropping up on his face with the perfectly folded white handkerchief in his pocket. I watched him for a while and wondered, “Why won’t he come up and wait in the comfort of an airconditioned room.” However, in spite of repeated requests from my anxious family members, an unruffled Bhaishree continued to wait patiently in the blazing sun for all his disciples to arrive. It was only when they all arrived that he entered our home. His stance towards the disciples who had come late amazed me further. Bhaishree greeted each and every one of them with his characteristic warmth and  sweetness. There was no trace of annoyance or irritation on his face. This was my first meeting with him. Never before had I seen an important person wait so patiently and calmly. That day sitting tranquilly on the garden bench Bhaishree had made his way into my heart.


Patience, tolerance and forgiveness are interconnected virtues.

Patience is equanimity on a stretch. Patience is to wait for the bud to bloom and become a flower. Patience is to believe that everything shall happen when it is suppose to happen. Patience is remaining a peaceful witness. Patience is to be rather than to do.

flower bud.jpg

Patience needs to be woven in our mundane activities like, keeping our cool,  when waiting in a queue that doesn't seem to move,  waiting for the traffic to clear, when you have a flight or train to catch or waiting for an elevator when running late. Such moments leave us feeling tense and we tend to fidget or snap. Sometimes waiting is inevitable, during such occasions we could try diverting  our mind, put the time to effective use, by finishing some unfinished work. Like reading a book. Preparing in advance will also  prevent unnecessary haste during the execution.

It is the manifestation of peace within that translates as outer calm in any circumstances. Only a person of peace can remain placid and exhibit forbearance amid trying conditions.

Tolerance follows patience. Tolerance means having a high degree of acceptance. Tolerance means not reacting to situations at the drop of a hat. Even two children raised by the same mother can be quite distinct from each other. Tolerance is developing the forbearance to accept behaviours and beliefs which differ from our own. Tolerance is being kind, compassionate and accepting.

With tolerance comes forgiveness. The spirit of forgiveness helps us shed our baggage of negative feelings and unresolved emotions that affect our present and future. To grant forgiveness one requires strength. Every Samvatsari, we seek forgiveness from those around us. To forgive is an intrinsic part of our religion as only then can we cleanse our soul.

Forgiveness, in the spiritual realm, is not just the ability to forgive  someone who has hurt you. It’s the natural quality to not feel any anger towards such a person, to remain unperturbed by any hurtful behaviour by any being, and to feel compassion for a person who has wronged you.

WhatsApp Image 2018-03-27 at 15.13.28.jpg

These three virtues are synonymous with Bhaishree. Merely watching him is an education in how to cultivate these three virtues. His divine presence makes us feel elated and serene. Our worldly issues seem trivial and melt into nothingness as we come under the soothing radiance of his aura.

One can see Bhaishree’s complete freedom from any act of irritation, pride or pretence. His perception of the world is way different from ours. We would need to unlearn our thoughts and emotions, and retrain our minds if we were to enter his world, a world that is devoid of mindless haste, self-inflicted pain or worthless desires. Here is an angelic guru who wishes nothing for himself; his only only desire is the upliftment of his mumukshus. He magnanimously makes time for each disciple, accepts each one of us with our thousand drawbacks, and gives equal love to all. That he does not discriminate among his mumukshus is commendable. But Bhaishree does not discriminate between a mumukshu and a non-mumukshu either. To him, all are equal. A true disciple of Param Pujya Bapuji and a true follower of Param Krupaludev Shrimad Rajchandra, he sees the soul in every living being.  

Patience 2.jpg

Once Bhaishree was in Sayla and had to leave in an hour and a half to take a flight to Mumbai. The morning swadhyay had just finished and the kutir was filled with people who wanted to meet him. He was running late and he still had to have his lunch, pack his  bags, and take a nap. But the queue of people waiting to meet him  kept lengthening. Keeping a keen eye on the watch, the sevak decided to tell everyone to be brief as possible. When he went in to announce the next person to Bhaishree, he gently asked him to go back and tell everyone that all of them could have as much time as they needed. The baffled sevak did as instructed. Miraculously and the way it always is with Bhaishree, it all worked out remarkably well. Everyone got ample time with him; each met him patiently, peacefully and without feeling rushed, and there was still enough time for lunch and a small nap.

Patience 4.jpg
Patience 5.jpg

Tomes can be written about Bhaishrees patience, Bhaishree not only does a whole lot of detailed study of scriptures for shibirs and other big events but he also personally opens letters received by him, cuts and saves the stamps on them, files his own documents, makes a set of semi used papers so as to ensure they are not wasted, arranges folders, and many such minute tasks that require enormous amount of patience, especially when one is pressed for time, these tasks can easily be done by person in seva but Bhaishree rarely allows that.

Patience 6.jpg
Patience 7.jpg

One late evening after the Friday swadhyay, a few disciples had gathered at Bhaishree's house. The laundryman arrived. After neatly sorting the clothes and keeping them in his cupboard, meticulous as he is, Bhaishree asked a mumukshu to pass him the paper and thread in which the clothes had been wrapped. After folding the paper neatly, Bhaishree focussed on the thread, which was badly knotted up. Bhaishree patiently attended to each knot, unravelling one after another without any seeming hurriedness. A young mumukshu, who was watching this huge thread unfold, urged him to let her remove the knots. Bhaishree then articulated what he had demonstrated. He asked her to ensure that the thread does not break and to do the task very patiently.

The consequences of our past deeds test our patience all the time.  But, with an example like Bhaishree’s, we know  it is possible for us to remain unruffled like him.

How can we do it?

1) Live in the present.
Let us live in the present,  Let us be slow and steady in all our actions and thoughts. Let us Think before we act and look before you leap. Let us release the pressures of the past and quit worrying about the future. Let us remember that what we have is just THIS moment. The past is gone and the future is not visible. Bhaishree always exhorts us to condition our minds to always make the best of this moment.  

2) Meditate.
Meditation empowers us to get detached and views everything around us dispassionately.  It gets us in touch with the source of true joy as worldly attachments eventually start loosening their grip on our mind. Negative or detrimental thoughts are bound to arise in our minds but if we merely observe them as a viewer rather than a participant, they will not stick to us and waste away.  A sadhak must meditate regularly and shift his focus and attention towards connecting with the Lord. Being aware is the key.

3) Accept things as they are.
Since time infinite, our souls have accumulated tons of karmas that come to affect us in different births. Everything that happens to us happens because of karma. If we have no control over it, there is no point expending energy on reacting emotionally.  Using this logic, we should repeatedly reason with ourselves and not expend energy on getting hot and bothered about everything that happens to us. Accepting things as they are will make us calmer, patient and lighter. Sometimes trying to walk in the other persons shoes enables us to perceive the situation through his eyes. As once we become hollow like a flute, the music of divinity will pervade us.

4) Have faith.
Life is a long journey. In trying times, we tend to get impatient. But remembering that we are not alone and God is always with us, will enable us to feel his divine presence, his love and compassion. We will then respond to problems with a strength that is not just our own. Let us always remember that our God is way stronger than our problems.

5) Let Go.
Let go what you cannot change. Many situations are beyond our control and accepting that is the key to peace. When we let go, we become calm and the turbulent waters in our mind come to a standstill. Our mind then rests in peace.
6) Opt for hardships
Opting for hardships will enable us to increase our tolerance. Normally people tend to relax when they feel lazy, however  those are the days Bhaishree says ‘we need to work more’. We need to push our body to its maximum.

And lastly, a quote that one can contemplate and implement at all times. ,
Christian theologian Lewis Smedes says, “You can forgive someone for what they do; only when you accept them for what they are.”

ધીરજ, સહનશીલતા, ક્ષમા

એક આંખના બદલે એક આંખ લેવાની વૃત્તિ સમસ્ત વિશ્વને આખરે આંધળું બનાવશે.
— રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજી

        મે મહિનાનો ઉનાળો એની ચરમસીમાએ હતો સૂર્યનારાયણ અને એમની પૂરી શક્તિ સાથે પ્રકાશી રહ્યા હતા. એવા ધોમધખતા તાપમાં, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના પાવન પગલાં અમારા નિવાસસ્થાને થયાં. આવા પુનિત અવસરે, અમારા ઘરના એકએક સદસ્યના હૃદયમાં આનંદ અને ઉત્સાહ છલકાઈ રહ્યો હતો. પોતાને સોંપેલા કામોમાં બધાંય વ્યસ્ત હતા અને ચઉ દિશાએ હર્ષોલ્લાસની ચહલપહલ નજરે ચઢતી હતી. આ સમયે, નીચેના બગીચાની ખુરશી પર પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી બિરાજમાન હતા. તેમના પ્રથમવાર જ દર્શન કરવા માટે મેં અમારા દીવાનખંડની બારીમાંથી નજર કરી. ભરબપોરે, પવિત્રતાના શ્વેત રંગના ઝભ્ભા લેંઘામાં દીપી રહેલા તથા સોનેરી રવિકિરણો જેમના મુખારવિંદના વીતરાગી નૂરને પ્રક્ષાલી રહ્યા હતા એવા પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી, એમની લાક્ષણિક શાંતિથી બગીચાની ખુરશી પર સ્થિત હતા. થોડી થોડી વારે એમના ચહેરા પર આવતા પ્રસ્વેદબિંદુઓને તેઓ એક સુંદર રીતે ઘડી કરેલા હાથરૂમાલથી લૂછતાં હતા. આ દૃશ્યને નિહાળીને મને એવો ભાવ ઉત્પન્ન થયો કે તેઓ ઉપર આવીને ઘરના વાતાનુકૂલિત વાતાવરણની સગવડમાં પ્રતીક્ષા કરે તો? આ જ પ્રકારના ભાવ સાથેની વિનંતી, ઘરના સદસ્યો વારંવાર પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને પ્રાર્થી રહ્યા હતા. તથાપિ પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીએ એવા બળબળતા તાપમાં જ, બધાં મુમુક્ષુઓની પ્રતીક્ષા કરવાનો નિર્ણય કર્યો. છેવટે, જયારે બધાં જ મુમુક્ષુઓનું આગમન થયું ત્યારે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના પુનિત પગલાંથી અમારું ઘર, એક મંદિરમાં રૂપાંતરિત થઇ ગયું! જે મુમુક્ષુઓ સકારણ મોડા પડ્યા હતા, તેમના પ્રત્યેના પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીના સ્નેહભર્યા વલણથી હું દંગ રહી ગઈ! પ્રત્યેક મુમુક્ષુને તેઓએ એમની સાહજિક ઉષ્માથી અને અંતરની માધુર્યતાથી આવકાર્યા. એમના વદનકમળ પર કે વાણીમાં અલ્પાંશ પણ સંતાપ કે ઉશ્કેરાટ દૃષ્ટિગોચર  થતો નહોતો. આવા અગ્રીમ સ્થાને બિરાજેલી વ્યક્તિમાં, આવી સ્વસ્થતા અને આવી ધીરજ, આની પહેલા ક્યારેય પણ મેં જોઈ નહોતી. તે દિવસે, પ્રથમ દર્શને જ, ખુરશીમાં બેઠાં-બેઠાં જ, પ્રશાંતમૂર્તિ પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી, મારા હૃદયમંદિરમાં સદા- સર્વકાળ માટે સ્થાપિત થયાં.

ધીરજ, સહનશીલતા અને ક્ષમા - આ ત્રણેય ગુણો એકબીજાથી ન્યારા છે, અને તેમ છતાં પણ તેઓ એકબીજાના પૂરક છે. જ્યાં એક ગુણની હાજરી હોય ત્યાં આગળ બીજા બન્નેએ ઉપસ્થિત થવું જ પડે છે.        

સામ્યભાવની પરાકાષ્ઠા એ જ ધીરજ છે. એક કળી ખીલીને પુષ્પ બને ત્યાં સુધી રાહ જોવી એ જ ધીરજ છે. બનવાકાળે જે બનવાનું હશે તે બનીને જ રહેશે એ શ્રધ્ધા કેળવવી એ જ ધીરજ છે. એક આંતરિક, શાંત સજાગતા હોવી એ જ ધીરજ છે. કોઈ પણ કાર્ય કરતી વખતે કર્તાપણાનો ભાવ ન ધરતા, તે કાર્યના સાક્ષીમાત્ર રહેવું એ જ ધીરજ છે. આપણામાં આ ગુણ કેટલા અંશે વિકસિત થયો છે, એનું માપદંડ, આપણે આપણા દૈનિક જીવનના પ્રસંગોના સ્વઅવલોકનથી કરી શકીએ છીએ જેમ કે - આપણે કોઈ વિમાન કે રેલગાડી પકડવાની હોય અને ટ્રાફિકમાં ફસાયા હોઈએ ત્યારે, અથવા જ્યારે ખૂબ મોડું થતું હોય અને લિફ્ટની રાહ જોવી પડે વિગેરે પ્રસંગે, આપણે આપણી સ્વસ્થતા અકબંધ રાખી શકીએ એ જ આપણા ધૈર્ય ગુણની ચકાસણી છે. કેમ કે ઘણું કરીને, આવા પ્રસંગોમાં આપણે તણાવયુક્ત બનીને ઉદ્વેગ અને ઉચાટનો અનુભવ કરીએ છીએ.


જયારે કોઈ પ્રસંગમાં રાહ જોવી અનિવાર્ય બને છે ત્યારે, આપણે આપણું ધ્યાન બીજે વાળીને  એ ફાજલ સમયનો સદુપયોગ કરી શકીએ છીએ, જેમ કે એ દરમિયાન કોઈ અધૂરું કાર્ય નિપટાવવું, અથવા તો કોઈ પુસ્તકનું વાંચન કરવું વિગેરે. જો પૂર્વ તૈયારી સહિત દરેક કાર્ય કરવામાં આવે, તો આવી બિન જરૂરી દોડધામને જરૂર નિવારી શકાય છે.        

આપણી આંતરિક શાંતિ, સમ્યક સ્થિરતા જ આવા સમયે બાહ્ય ધૈર્યતામાં પરાવર્તિત થાય છે. ધૈર્યની ક્સોટી કરનારા પ્રસંગોમાં ફક્ત એક સ્થિર અને પ્રજ્ઞાવાન મહાત્મા જ એમના ગંભીર ઉપયોગથી અચળ રહી શકે છે.       

ધૈર્ય ગુણના પગલે પગલે સહનશીલતાએ હાજર થવું જ પડે છે. ઉત્તમ કક્ષાની સ્વીકૃતિની ભાવના એ જ સહનશીલતા છે. કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં એની તત્ક્ષણ પ્રતિક્રિયા ન કરવી એ જ સહનશીલતા છે. સહનશક્તિ અને પ્રભુપ્રાપ્તિ, બન્ને એક બીજાના પૂરક છે. સહનશક્તિની કોઈ જ સીમા નથી હોતી. મતમતાંતરને ભૂલીને આપણાથી ભિન્ન માન્યતા, વલણ તથા રીતભાત ધરાવનારાઓને અપનાવવાની સંયમિત શક્તિ આપણામાં વિકસે એ જ સહિષ્ણુતાનો ગુણ છે. દયા, કરુણા અને શાંત સ્વીકારની ભાવના સહિષ્ણુતાથી જ કેળવાય છે.       

ક્ષમા એ સહિષ્ણુતાનો સહોદર છે. જ્યાં સહનશીલતાનો વાસ હોય છે ત્યાં ક્ષમા નિર્વિવાદપણે હાજર હોય જ છે. ક્ષમા અને સહનશીલતાના પરસ્પર ગુણ થકી જ આ જગત ટકી રહ્યું છે. આપણા વર્તમાન અને ભવિષ્ય ઉપર આપણા નકારાત્મક વિચારોના પોટલાઓની તથા આપણી વણઉકેલાયેલી લાગણીઓની અસર અચૂક પડતી હોય છે. તેને ખેરવી નાખવા માટે, તેનાથી પર બનવા માટે આ ક્ષમા ભાવના એક અમોઘ ઔષધિ છે. પરમ કૃપાળુ શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજી પ્રકાશે છે કે "ક્ષમા એ મોક્ષનો ભવ્ય દરવાજો છે." ક્ષમામાં સત્ય છે, તપ છે, પવિત્રતા છે. આપણે ત્યારે જ શાંત બનીએ છીએ જયારે આપણે ક્ષમાવાન બનીએ છીએ. તેથી જ દરેક સંવત્સરીએ આપણે પરસ્પર ક્ષમા યાચીએ છીએ. આપણને કર્મમળથી વિશુદ્ધ બનાવવાનું ઉચ્ચત્તમ કાર્ય ક્ષમા કરે છે. "ક્ષમા વીરસ્ય ભૂષણમ્". ક્ષમા એ વીરનું આભૂષણ છે. એક વીર પુરુષ જ સાચા હૃદયથી ક્ષમા આપી શકે છે. અધ્યાત્મના ક્ષેત્રમાં, ફક્ત જે વ્યક્તિએ આપણને દુભવ્યા હોય એમને જ માફ કરવાની ક્ષમતાથી ક્ષમાનું કાર્ય સંપન્ન થઇ જતું નથી. એ તો એક એવી સહજ શક્તિ છે, એક આંતરિક ઊર્જા છે કે જે આપણા ક્રોધને આડી અડીખમ દિવાલ બની જાય છે, કે જેથી કોઈની દુઃખદાયક વર્તણુંક આપણને વિક્ષુબ્ધ નથી કરતી. જે પણ જીવાત્માએ આપણા પ્રતિ અન્યાય કર્યો હોય તેમના પ્રત્યે દયાનું અસ્ખલિત ઝરણું વહેતુ રાખનાર આ અપ્રતિમ ગુણ ક્ષમા જ છે.                     

હૈયે વડવાનલ જલે, તોય સાગર ગાય,
હસી જાણે જગ ઝેર પી, સંત તેને કહેવાય.

શુભ્ર સકળકળના પૂર્ણિમા ચંદ્ર જેવા ધીરજ, સહનશીલતા અને ક્ષમા- આ ત્રણેય ગુણોનો દિવ્ય આવિર્ભાવ પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીમાં આપણને ખૂબ જ સુલભતાથી દૃષ્ટિગોચર થાય છે. એમની આંતરિક દશાનું અવલોકન કરવા માત્રથી જ આ તથા એના જેવા બીજા અનેક દિવ્ય ગુણોના આપણે પણ સ્વામી બનતા જઈએ છીએ. એમની પુનિત ઉપસ્થિતિ આપણને ધીર, ગંભીર અને શાંત બનવા માટે પ્રેરિત કરે છે. આપણા ભૌતિક જીવનની ઈચ્છાઓ, માન્યતાઓ, પૂર્વગ્રહો એમના સ્થિર, શાંત, તેજોવલયની નિશ્રામાં શૂન્યતામાં વિલીન થઇ જાય છે. પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી કોઈ પણ પ્રકારના સંતાપ કે ઉશ્કેરાટ, ગર્વ કે અહંકાર, માન કે સન્માન, ઉદ્વેગ કે ઉચાટ, માયા કે ધૂર્તતાથી તદ્દન પર છે.       


પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીનો જગત પ્રત્યેનો, જગત વ્યવહાર પ્રત્યેનો અભિગમ સંસારી જીવોના અભિગમ કરતા સાવ જુદો  છે, અનોખો છે, ન્યારો છે. એમનું વિશ્વ, કોઈ પણ પ્રકારની અર્થહીન દોડધામ, ઉતાવળ, પામર ઈચ્છાઓ, મહત્વાકાંક્ષાઓ, દુન્યવી સુખની અભિલાષાઓ વિગેરે દૂષણોથી રહિત છે. એમના વિશ્વમાં દિવ્ય શાંતિ, અવ્યાબાધ સુખ, વણથંભ્યો આનંદ વિગેરે પરમ ઉત્કૃષ્ટ સુખો ચિરકાળ માટે સ્થાયી છે. આવા વિશ્વના રહેવાસી બનવા માટે આપણે સૌ પણ ઉત્સુક છીએ. તેના માટે આપણા મનમાં ઉદ્ભવતા અગણિત અજ્ઞાનજન્ય વૃત્તિઓ, ભાવો, વિચારોની શૃંખલામાંથી આપણી જાતને મુક્ત કરવી અતિ આવશ્યક છે.       

આપણા એવા અપૂર્વ અહોભાગ્ય છે કે આપણે પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી સમાન સદગુરુનું  પુનિત શરણ પામ્યા છીએ. તેઓએ પોતાનું આખું જીવન, સમગ્ર અસ્તિત્વ ફક્ત અને ફક્ત આપણા ઉત્કર્ષ માટે, આપણા કલ્યાણ માટે, આપણી મુક્તિ માટે સમર્પિત કરી દીધું છે. એમના કરુણામય હૃદયની વિશાળતા, દરેકે દરેક મુમુક્ષુને તેના અસંખ્ય દોષોસહ, પરમ પ્રેમે આવકારે છે. કોઈ પણ કક્ષાનો મુમુક્ષુ હોય, કદાચ મુમુક્ષુ ન પણ હોય, પણ પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીનું વલણ એ પ્રત્યેક સાથે તુલ્ય હોય છે, સમાન હોય છે, ભેદભાવ વગરનું હોય છે. પરમ પૂજ્ય બાપુજીના સ્તુત્ય, સત્ય શિષ્ય અને પરમ કૃપાળુ દેવના સુપાત્ર અનુયાયી એવા પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને પ્રત્યેક જીવમાં ફક્ત એનો આત્મા જ દ્રષ્ટિગોચર થાય છે.       

Patience 3.jpg

એક વાર બન્યું એવું કે, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને સાયલાથી મુંબઈનું વિમાન દોઢ કલાકમાં પકડવાનું હતું. સવારનો સ્વાધ્યાય પરિસમાપ્ત કરીને તેઓ કુટિરમાં બધા મુલાકાતીઓને મળી રહ્યા હતા. તે સમયે મોડું તો થઇ જ ચૂક્યું હતું અને હજુ એમને ભોજન લેવાનું હતું, બેગ તૈયાર કરવાની હતી અને વામકુક્ષી કરવાની પણ બાકી હતી. પણ મુલાકાતીઓની કતાર વધુને વધુ લંબાઈ રહી હતી. ઘડિયાળ પર સતત નજર રાખનારા સેવકે નિર્ણય કર્યો કે તે બહાર ઉભેલી બધી વ્યક્તિઓને એમની મુલાકાત બની શકે એટલી ટૂંકી રાખવાની વિનંતી કરશે. પણ જયારે એ સેવક પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી પાસે આગામી મુલાકાતીનું નામ દર્શાવવા ગયા ત્યારે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ હળવેથી તેમને પાછા જઈને બધાંયને જેટલો સમય જોઈતો હોય તેટલો લેવા કહ્યું. મૂંઝાયેલા સેવકે એ સૂચનનો અમલ કર્યો. આશ્ચર્યકારક રીતે, અસામાન્ય રીતે, બધું જ હરહંમેશની જેમ જ સમુસૂતરું પાર  પડ્યું! દરેક મુલાકાતીને પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી સાથે ભરપૂર સમય મળ્યો, કોઈ પણ પ્રકારની અધીરાઈની લાગણી વગર પ્રત્યેક વ્યક્તિને પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી ખૂબ જ શાંતિથી, ધીરજથી મળ્યા. તેમ છતાંય, ભોજન માટે તથા વામકુક્ષી માટે પર્યાપ્ત સમય પણ સાંપડ્યો!       

Patience 4.jpg
Patience 5.jpg

પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીની ધીરજ વિષે તો જેટલું લખાય તેટલું ઓછું જ છે. દરેક શિબિર પહેલા,  શિબિરના વિષયના શાસ્ત્રોનો તેઓ સમગ્રપણે, સંપૂર્ણપણે વિગતવાર અભ્યાસ ઘણી ધીરજથી કરતા હોય છે. દરેક મહત્વના કાર્યક્રમ કે પ્રસંગ વખતે પણ તેઓ આવું જ ધૈર્યપૂર્ણ અખંડ અધ્યયન કરે છે. એમના ઉપર લખાયેલા દરેકે દરેક પત્ર તેઓ સ્વયં ખોલે છે અને એની ટપાલટિકિટ પણ જાતે કાપીને જે જે દેશની તે હોય એમાં એકઠી  કરે છે. એમના લખાણો, દસ્તાવેજોને તેઓ ચોક્સાઇપૂર્વક યથાર્થ સ્થાને રાખે છે. બધાં ફોલ્ડરોને તેઓ સુવ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવે છે. અર્ધ વપરાયેલા કાગળોનો દળ બનાવીને તેનો અપવ્યય થતો અટકાવે છે.  વિપુલ માત્રામાં સમય તથા ધૈર્ય માગી લેતા આવા તો કેટલાય નાના મોટા કાર્યો કે જે સેવકને સોંપી શકાય એવા હોય છતાં તે, સમયનો ગમે તેટલો અભાવ હોવા છતાં પણ પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી સ્વયં જ કરે છે. તેઓ ચોવીસ કલાકના દિવસમાં અનેક દિવસોનું કાર્ય સમાવી દે છે. સમય જાણે કે એમને વશ વર્તે છે!

Patience 6.jpg
Patience 7.jpg

એક સાંજે, સ્વાધ્યાય પછી, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના નિવાસસ્થાને થોડા મુમુક્ષુઓ આવેલા. ત્યારે ધોબીભાઈ કપડાં આપી ગયા. પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ એ કપડાને અલગ પાડ્યા અને પોતાના કબાટમાં સુઘડતાથી ગોઠવી દીધા. પછી, જે કાગળમાં લપેટાઈને એ કપડાં આવ્યા હતા તેની ચીવટતાથી ઘડી કરી. ત્યાર પછી તેમનું ધ્યાન જેનાથી કપડાં બાંધ્યા હતા એ દોરા પર કેન્દ્રિત કર્યું. એ દોરામાં ઘણી વધારે ગૂંચ પડી ગયેલી. એમની ખૂબ જ સહજ એવી લાક્ષણિક ધીરજથી અને શાંતિથી પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રી એક પછી એક ગૂંચને કોઈ પણ પ્રકારની ઉતાવળ વગર ઉકેલી રહ્યા હતા. એક યુવા મુમુક્ષુ, કે જે આ બધુંય નિહાળી રહી હતી, તેણે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને આ કાર્ય પોતાને સોંપવાની વિનંતી કરી. પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીએ, એની વિનંતીને સ્વીકારીને, એને દોરી તૂટે નહિ એ રીતે ઘણી ધીરજથી, ચીવટતાપૂર્વક કરવાની સૂચના આપી.       

આપણા પૂર્વકર્મોના પરિણામના કારણે આપણા ધૈર્ય ગુણની કસોટી સતત થતી હોય છે. પણ પ્રત્યક્ષ સાક્ષાત અખૂટ ધીરજના સ્વામી એવા પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને અવલોકી-અવલોકીને આપણને એ દ્રઢ થાય છે કે એમની પવિત્ર કલ્યાણકારી નિશ્રામાં આપણે પણ એમના ગુણોને ચોક્કસ આત્મસાત કરી શકીશું.       

"જ્ઞાનીને અવલોકીએ છીએ અને તેમ થઈએ છીએ." એમના જેવા બનવા માટે નીચેના થોડાં મુદ્દાઓ વિચારીએ.

૧) વર્તમાનમાં જ જીવવું ~ "વર્તમાન વર્તે સદા સો જ્ઞાની જગમાંય".

ચાલો આપણે આપણા દરેક કાર્યમાં અને દરેક વિચારમાં ધીરગંભીરતા કેળવીને વર્તમાનમાં આપણું જે કાર્ય ચાલુ છે તેમાં જ હાજર રહીએ. વિવેકથી વિચારીને દરેક કાર્ય કરીએ. આપણા મનને ભૂતકાળના તણાવોથી અને ભવિષ્યની ચિંતાથી રહિત બનાવીએ, કેમ કે હરહંમેશ અત્યારની જ ક્ષણ આપણા હાથમાં હોય છે. ભૂતકાળ વીતી ચૂક્યો છે અને ભવિષ્ય આપણને ચક્ષુગોચર નથી. માટે જ પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી આપણને વર્તમાનની એક એક ક્ષણનો સદુપયોગ કરવાનું વારંવાર બોધે છે.

૨) ધ્યાન

ધ્યાન આપણને નિ:સ્પૃહ, અનાસક્ત બનવાની સમર્થતા આપે છે, આપણી દ્રષ્ટિને વિરક્તતા આપે છે. દુન્યવી જોડાણોની આપણા મન ઉપરની પકડને ઢીલી પાડતા જઈને ધ્યાન આપણને શુદ્ધ, નિર્મળ, શાશ્વત આનંદના મૂળ સ્ત્રોત સુધી પહોંચાડે છે. નકારાત્મક અને હાનિકારક વિચારો આપણા મનમાં ઉઠે ત્યારે કોઈ પણ પ્રતિભાવ આપ્યા વગર આપણે ફક્ત એના જોનાર બનીએ,  જાણનાર રહીએ, અસંગ રહીએ તો એને વિદાય થવું જ પડશે. સાધકે પોતાના લક્ષને, પોતાની એકાગ્રતાને, પોતાના ધ્યેયને પરમાત્મા સાથે ઐક્યભાવ સાધવામાં જ લગાવીને ધ્યાન કરવું જરૂરી છે. પસાર થતી દરેક ક્ષણના સાક્ષીમાત્ર રહેવું એ જ એની ચાવી છે.

૩) શાંત સ્વીકારની ભાવના

અનાદિકાળથી, અનંતાનંત કર્મોના જથ્થાથી આપણો આત્મા આવરિત છે. જે કંઈ પણ આપણા જીવનમાં બની રહ્યું છે, તે આ સંચિત કર્મોનો ઉદય જ છે. તે ઉદય ઉપર આપણો કોઈ અંકુશ શક્ય જ નથી ત્યારે તેનાથી વ્યથિત થવું, મૂંઝાવું, ઉદ્વેગ-ઉચાટ કરવો એમાં કોઈ સાર્થકતા નથી. તેથી કષાયજનિત પરિણામોમાં શક્તિનો વ્યય ન કરતા, તેનો શાંત સ્વીકાર કરવાથી મનમાં શાંતિ વેદાય છે, હૈયામાં આનંદ ઉભરાય છે અને નવા કર્મનું બંધન નિવારી શકાય છે. પરિસ્થિતિને સામેની વ્યક્તિની નજરે જોવાનો પ્રયત્ન, આપણા મનને નકારાત્મક વિચારોથી પાછું વાળે છે. વાંસળી જેવા પોલા બનવાની આત્મકળા જીવનમાં વણાઈ જાય તો એક દિવ્ય સંગીત આપણા અંતરના અણુ~અણુમાંથી રેલાશે.

૪) શ્રદ્ધા

આપણું જીવન એક સુદીર્ઘ પ્રવાસ છે. કસોટીના કાળ દરમિયાન આપણે વ્યગ્ર બની જઈએ ત્યારે આ ભાવનાથી આપણી જાતને રંગવાની છે - "હે પ્રભુ, તે બધાં સંજોગો મારા કલ્યાણ માટે જ સર્જ્યા છે અને તું હંમેશા મારી સાથે જ છો એની મને પૂર્ણ શ્રદ્ધા છે." એમની દિવ્ય ઉપસ્થિતિ, પ્રેમ અને કરુણા આપણી સમસ્યાઓનો યોગ્ય પ્રતિસાદ આપવા માટે પ્રેરણાબળ બનશે. ભગવાનના અનંત, અખૂટ, અપાર પ્રેરણાબળ સામે આપણી સમસ્યાઓની શક્તિ તૃણવત છે.

૫) જતું કરો   

જે સંજોગોમાં બદલાવ લાવવો શક્ય જ નથી તેને સ્વીકારી લેવા. આપણા અંકુશમાં ન હોય એવી ઘણી પરિસ્થિતિ આપણા જીવનમાં ઉદ્ભવતી હોય છે, ત્યારે તેને જેમ છે તેમ સ્વીકારી લેવા એ જ ઉત્તમ કૂંચી છે. જયારે આપણે જતું કરીએ છીએ ત્યારે આપણે સ્થિર, નિશ્ચળ બનીએ છીએ અને આપણું પ્રક્ષુબ્ધ મન સ્થિર થાય છે, સાચી શાંતિમાં ઠરી જાય છે.

૬) કઠણાઈની જિજ્ઞાસા કરવી, રુચિ રાખવી

કઠણાઈનો વિકલ્પ પસંદ કરવાથી આપણી સહનશીલતામાં વૃદ્ધિ થાય છે. સામાન્ય રીતે જયારે આપણામાં સુસ્તી વર્તાતી હોય ત્યારે આપણને વિશ્રાંતિ લેવાની ઈચ્છા થાય છે. પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી કહે છે કે ત્યારે તો 'આપણે વધુ કામ કરવું જરૂરી છે'.  આપણા શરીર પાસેથી આપણે જેટલા વધુ કામ લઇ શકીએ તેટલું લેવું અગત્યનું છે.        

ખ્રિસ્તી ધર્મશાસ્ત્રી "લેવિસ સ્મેદેસ"નું  એક અવતરણ અંતમાં ટાંકીએ કે જેના ઉપર વિચાર કરીને એને અમલમાં મૂકવું આવશ્યક છે: "કોઈના માટે સાચા હૃદયની ક્ષમા આપણામાં ત્યારે જ ઉદ્ભવે છે કે જયારે આપણે તે વ્યક્તિ જેવી હોય તેવી જ તેને સ્વીકારીએ છીએ".

Moments of Insight: Patience, Tolerance & Forgiveness

“Tolerance and patience should not be read as signs of weakness. They are signs of strength.”
— Dalai Lama

The rays of the rising sun gently caressed Param Pujya Bhaishree’s face as he sat cross-legged on the bed eating Tulsi leaves from a bowl placed before him. As he chewed on the first one,  his eyes sparkled with a hint of humour. He gently asked to meet the sevak who had served him the leaves.  When he arrived, Param Pujya Bhaishree smilingly asked, “Have you tasted these leaves?” 

When the sevak said he hadn’t, Param Pujya Bhaishree, still smiling, asked him to taste one. Not aware that there had been a huge mistake on his part, the sevak helped himself to a couple of leaves from the cup. To his utter embarrassment he realised he had served Param Pujya Bhaishree leaves that looked like Tulsi but were not. He was full of remorse.

Bhaishree taking tulsi.jpg

It had so happened that, the person who normally got Tulsi leaves for Param Pujya Bhaishree was running late, and had indicated a Tulsi plant pot outside Param Pujya Bhaishree’s kutir to the sevak, asking him to get the leaves from the same. However, as he stepped towards the Tulsi plant, he saw a similar looking plant right next to it, with much larger, cleaner and fresher leaves. Delighted that he had found a better ‘Tulsi’ plant, he plucked leaves from the other plant, washed them and presented them to Param Pujya Bhaishree.

On realising his folly, he apologised to Param Pujya Bhaishree. Ever forgiving, Param Pujya Bhaishree laughed and casually brushed aside the topic as though it was nothing. The episode reflects Param Pujya Bhaishree’s patience with a mistake that was brought out in a compassionate way,  thereby ensuring that the disciple learns from it, tolerance for the person who made him chew a leaf that he was not meant to eat, and ready forgiveness for an act of human folly that he did not  consider worthy of a reprimand. 

All of us aspire to accept people as they are, to accept the good as well as the bad in everyone. However, the hard part is actually doing it. To Param Pujya Bhaishree, accepting everyone as they are and everything as it is, comes naturally. He does not have to aspire or try.

The western coast of Gujarat is famous for its hot summers. Being close to the desert, Sayla, in particular, experiences scorching heat, that is not just very uncomfortable but also makes one susceptible to illnesses. Most disciples avoid Sayla during the summer, fearing the heat. But the heat, or the presence of just a handful of seekers at the ashram during the time, is not a deterrent for Param Pujya Bhaishree. Every summer, he is there at the appointed hour and his schedule remains unchanged. He walks from his kutir to the Swadhyay hall, Prashant Nilay and Annapurna three to four times a day under a punishing sun, unflappable as always, an oasis of stillness and calm.

Ask him about the heat and he replies, “Garmi bahu saras che (the heat is very nice)”. Only a person with boundless tolerance who has detached himself from his bodily existence can call the harsh heat, “saras.”

Bhaishree Walking.jpg

Every interaction with Param Pujya Bhaishree, however small, leaves a deep and positive impact on us and teaches us profound lessons for a lifetime. Let us, with complete dedication, attempt to tolerate what we can and progress towards tolerating what we cannot, with an attitude of acceptance, compassion and detachment. Let us by the virtue of dedication practice what he preaches. 

સહનશીલતા  અને  ધીરજને  ક્યારેય નબળાઈ ન માનવા. આ  ગુણો તો આંતરિક ઓજસના પ્રતિક  છે.
— દલાઈ લામા 

પલંગમાં બેસીને, તુલસીના પાન વાપરતાં, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના તેજસ્વી વદન પર પ્રભાતના રવિકિરણો પ્રકાશી રહ્યા હતા. તુલસીનું પહેલું પાન વાપરતા જ, નયનોમાં રમૂજના  ચમકારા સાથે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ મૃદુતાથી, જે સેવકે તેઓને તે સવારે તુલસીના પાન પીરસ્યા હતા તેને મળવાનું કહ્યું. જ્યારે તે સેવક પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને મળવા આવ્યો ત્યારે તેઓએ મલકાતાં મલકાતાં સેવકને પૂછ્યું કે, “તે આ પાન ચાખી જોયા છે? જ્યારે તે સેવકે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના આ પ્રશ્નનો નકારાત્મક જવાબ આપ્યો, ત્યારે એક રમતિયાળ સ્મિતસહ, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ સેવકને તે પાન ચાખવાનું કહ્યું.

પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીના આદેશ પ્રમાણે તે સેવકે કપમાંથી એક-બે પાન લીધા. પાન ચાખતા જ સેવક આશ્ચર્યચકિત થઇ ગયો અને તેનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું, કારણ કે તે પાન તુલસીના હતા જ નહીં! સેવક માની જ નહીં શક્યો, કે તેણે પોતે તુલસીની બદલે કોઈ બીજા જ છોડના પાન પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને વાપરવા આપ્યા હતા - તેનું હૃદય ધબકારો જ ચૂકી ગયું.

તે દિવસે એવું બન્યું હતું કે, જે સેવક, પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી  માટે હંમેશા  તુલસીના પાન લાવતો હતો તે થોડો મોડો પડયો હતો તેથી તેણે આ બીજા સેવકને પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીની કુટીરની બહારનો તુલસીનો ક્યારો બતાવી રાખ્યો હતો. જયારે તે બીજો સેવક તુલસીના પાન લેવા આવ્યો ત્યારે તેણે તે ક્યારાની બાજુમાં તુલસી જેવો જ દેખાતો બીજો ક્યારો જોયો, જેના પાન વધારે મોટા, ચોખ્ખા, લીલા-છમ અને તાજા હતા. આથી, તે સેવકે, આ ક્યારાની નૂતન શોધથી ગર્વ અનુભવતા, આ બીજા ક્યારામાંથી પાન ચૂંટીને, ધોઈને પોતાના સદ્દગુરુને પીરસ્યા.

સેવકે, પોતાની આ ભૂલ સમજાતાં જ, પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીની માફી માંગી. પરંતુ, ક્ષમામૂર્તિ પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ, જાણે કશું બન્યું જ ન હોય એવી રીતે સહજતાથી,આ આખા પ્રસંગને નજીવો બનાવીને વિસારી દીધો! તે દિવસ પછી પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ આ પ્રસંગનો ક્યારેય ઉલ્લેખ સુધ્ધાં કર્યો નથી - આવી ઉત્કૃષ્ટ છે આપણા સૌના લાડલા પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી ની ધીરજ અને સહનશીલતા.

Bhaishree eating Tulsi.jpg

આપણા બધાંની મનોકામના હોય છે કે આપણામાં લોકોના  સારા કે નરસા પાસાઓનો શાંત સ્વીકાર કરવાની ભાવના વિકસે -પણ, આ બાબતને અમલમાં મૂકવી અત્યંત દુષ્કર છે! પરંતુ, આપણા પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને  એ સ્વભાવસિદ્ધ છે - તેઓ સદૈવ પ્રત્યેક વ્યક્તિને, દરેક પરિસ્થિતિને સહજતાથી સ્વીકારી લે છે. 

ગુજરાતનો ઉનાળો, અને તેમાં પણ સાયલાનો ઉનાળો તો ભલભલાના હાંજા ગગડાવી દે એવો હોય છે. ગરમી તો કહે, મારું જ કામ!  મુમુક્ષુઓ, મોટે ભાગે આવી તીક્ષ્ણ ગરમીને કારણે, ઉનાળા દરમિયાન સાયલા આવવાનું પસંદ નથી કરતા. પરંતુ પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને આવું કશું જ ક્યારેય બાધારૂપ બનતું નથી. ઉનાળા દરમિયાન ઘણા જ ઓછા પ્રમાણમાં મુમુક્ષુઓ આશ્રમમાં હોય. છતાં, દરેક શિબિર, નિયમાનુસાર જ ચાલુ રહે. શાંતસ્થિરતાના આશ્રયસ્થાન એવા પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીની દિનચર્યા જરા પણ બદલાય નહિ. ધોમધખતા તાપમાં, તેઓ કુટિરથી સ્વાધ્યાય હૉલ, પ્રશાંત નિલય અને અન્નપૂર્ણા,  દિવસમાં અનેકવાર ચાલતાં જ પહોંચે - સૂર્યના રોષને તેઓ પોતાની કોઈ પણ પ્રવૃત્તિમાં બાધા પાડવા જ ન દે.

ઉનાળાને કારણે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીની તબિયતની ચિંતા કરતા, તેઓની નજીકના સેવકો ઘણી વાર પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને ફોનથી ગરમી વિષેે પૃચ્છા કરે. પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીનો જવાબ એક જ હોય કે - “ગરમી બહુ સરસ છે!”  જેમનામાં  ઉત્કૃષ્ટ પ્રકારની સહનશીલતા સ્વાભાવિકપણે પ્રદીપ્ત હોય અને પોતાના આત્માને દેહથી સદૈવ જુદો જ અનુભવતા હોય, તેવા મહાત્મા જ આવી અસહ્ય ગરમીને સહજતાથી “સરસ” કહી શકે અને સમભાવથી સહી શકે.

પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી  સાથેની દરેક  ક્રિયાપ્રતિક્રિયા, ભલેને ગમે તેટલી નાની હોય, આપણા વ્યક્તિત્વ પર એક ગહન સકારાત્મક પ્રભાવ પાડે છે અને આપણને આધ્યાત્મિક ઉત્થાનના પાઠ શીખવી જાય છે. ચાલો, આપણે સૌ સહજસ્વીકૃતિ, અનુકંપા, અને અનાસક્તભાવ જેવા ગુણો કેળવીને, ઉત્કૃષ્ટ સમર્પણભાવથી, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના પુનિત બોધને આપણા જીવનમાં ચરિતાર્થ કરીએ અને  તેને જ આપણું પરમ કર્તવ્ય બનાવીએ.