Friendliness - મૈત્રી

We celebrate Param Pujya Bhaishree's divinity through the wonder of his virtues. Each month a different writer has captured the inspirations drawn from Bhaishree's life that shed light on these beautiful virtues and help us recognise his inner being.

This month we explore Param Pujya Bhaishree's virtues of Friendliness.

Friendliness - Bonding across age groups

In a gentle way, you can shake the world
— Mahatma Gandhi

Personifying the above quote is Param Pujya Bhaishree. His entire being is gentle. His walk, talk, smile, reading, every single activity is gentle, conscious and compassionate. His gentleness encompasses a host of imitable virtues like equanimity, tolerance, patience, meticulousness, selflessness and compassion.  

His gentleness stems from his principle of zero strife. The principle of zero strife stems from his universal love and feeling of kinship with not just everyone but with everything in the universe. Unlike ordinary mortals, Bhaishree does not resist anything around him because he belongs to everyone and, at the same time, he owns nothing but his soul. He lives this knowledge every moment.

Due to his tolerant and non-judgmental approach, Bhaishree effortlessly bonds across age groups. Whether it is a young child or a person in their eighties, they would not hesitate even for a moment to share with Bhaishree their innermost concerns, hopes or fears, safe in the knowledge that Bhaishree would offer only the correct advice without judging or criticizing. Such is the sacrosanct bond that Bhaishree shares with every person he meets. The way he connects with everyone at their individual level is nothing short of magical, especially when he is at a much different level of a highly elevated consciousness.

Friendliness 2.jpg
Patience 3.jpg

A young mumukshu says: “Living in the US, many of us grew up struggling to intertwine adhyatma (spirituality) in our lives. Certainly, our parents did whatever they could to instil traditional values in us so that even though we lived far away, our hearts would never be too far from India. However, parents have certain limitations with their own children that Bhaishree did not.

“Our first exposure to Bhaishree without the presence of Param Pujya Bapuji was in 2005, and it was during this trip that we truly came in contact with his gentle heart and innate ability to communicate with groups of all ages.  This was particularly attractive to the Yuva group.  Bhaishree’s ability to recall many details of each of our lives – young or old – was fascinating. He could recall the various stages in our education, or careers, but the most impressive of all was the immense patience with which Bhaishree would seek answers and encourage dialogue between us and Him.  As Bhaishree wound up his US visit, we could sense a great hunger within each one of us satisfied, a hunger that we were not aware we even had. We learned first-hand of the greatness that was Bhaishree, and each one of us felt we had gained a ‘father’ greater than our own.  This trip was indeed a turning point in our lives.”

Friendliness 13.jpg

In spite of his spiritual stature, when the Guru transcends barriers and connects with hundreds of disciples, transformation begins. The shishya (disciple) is drawn to the pure qualities of his Guru and strives to become like his role model, purifying himself in the process.

Another young disciple living in the US narrates his experience: “Like all mumukshus, I had confided in Bhaishree about a difficult time that I was going through. I felt weighed down for months. I was in a fog and couldn't shake it off. But, one conversation with Bhaishree, and he so skillfully lifted my burden that for the first time in months, I felt light-hearted and free. Bhaishree did not judge or talk down to me. He simply gave me his all-powerful counsel, telling me that ‘what was done was done. It could not be changed and so, by replaying it over and over, I was simply building more karma’.  He spoke with such simplicity and divinity that I was able to connect with him instantly in the same way as I would with a close friend of my age. Bhaishree has this innate ability to get to the root of the problem (problems that we complicate in our minds) and offer accurate and spot-on solutions. During our difficult times, He is our saviour indeed.”

All of us aspire to bond with family, friends and every person we meet in our life-journey. But we tend to complicate our human relationships to such an extent that we accumulate an enormous amount of unhappiness, discontent and negative karmas.

Taking inspiration from Bhaishree, we can transform our lives by following a few tips:

1. Be non-judgmental:  Forming judgments has become second nature to us.  We jump to conclusions without listening to all the facts and label people on presumptions or past experiences. We need to see ‘Bhagwan Atma’ (God) in every soul and not get weighed down by flaws or previous interactions. Focus on the present situation without the ‘baggage’ of the past. Rather than being preachy or coming from a position of superiority, Bhaishree is always helpful, like a dear friend and well-wisher, in spite of his towering spiritual status. He is unconditionally positive.

2. Focus on the good qualities in people: Bhaishree often says ‘cultivate the habit of focusing on the good qualities of every person you meet and overlook the negative’.  Imbibing such a powerful virtue would elevate us as human beings, helping us connect and create a vast spiritual family, by increasing our ‘maitri bhaav’ with every living soul. Awareness and acknowledgement of positive traits in the other person ensures elements of the virtues taking root within ourselves.

3. Acceptance and empathy: Empathy is the ability of placing yourself in the other person’s shoes. And calm acceptance gives us the strength to overcome obstacles.  When things don’t go our way, we succumb to anger, resentment, fear or regret.  Acceptance and empathy form the roots of the ‘Syadvaad’ principle propounded by Bhagwan Mahavir. Acceptance of every person as a ‘pure soul, maligned by karmas’ would make us more empathetic and compassionate human beings. Even if you disagree with something others have said or done, do not berate them or shout at them. Communicate calmly rather than criticize.  Even if one is required to be firm, we can be polite. Respect every soul regardless of his social status, gender or educational qualifications. Bhaishree is always kind and respectful to every person he meets, regardless of his or her status or qualities. Such respect comes from compassion and empathy.

4. Self-confidence and positive thinking: When Bhaishree was in the Andaman Islands with mumukshus, there was an opportunity for sea walking and snorkeling. Most people in the group couldn't swim and, hence, were scared. Bhaishree too could not swim. Yet, he showed no fear and listened attentively to all the instructions for sea walking.  At the bottom of the sea, he was able to take in the whole experience uninterrupted, purely and perfectly without the slightest apprehension.  Self-confidence and optimism do not come by accident; they need to be built with patience and perseverance.  Even small successes will lead to increased confidence and greater faith in one’s own abilities. A positive attitude helps scale barriers and reach newer milestones.

Like Mahatma Gandhi, Bhaishree’s life is his message. His every word and action imparts a lesson in compassion, self-confidence, bonding and belonging. With  patient attention to each mumukshu, Bhaishree connects instantly with us and weaves within us the seed of adhyatma (spirituality). He then holds our hands and continues to nurture that seed as we live through the various phases of our lives. Due to the selfless bonds created with the Guru and amongst one another, mumukshus are able to traverse the unfamiliar path of spirituality and atmagyan (self-knowledge) with ease and enthusiasm.

Friendliness 8.jpg


વિનમ્રતાના માર્ગે તમે દુનિયા ડોલાવી શકો છો
— મહાત્મા ગાંધીજી

ઉપરનું વાક્ય કોઈ પ્રત્યક્ષ વ્યક્તિના જીવનમાં ચરિતાર્થ થતું હોય તો તે છે પ. પૂ. ભાઈશ્રી. તેઓનું સંપૂર્ણ વ્યક્તિત્વ સૌમ્યતા અને વિનમ્રતાથી છલકાય છે. તેઓનું બોલવું - ચાલવું, ઉઠવું - બેસવું, ખાવું - પીવું, વાંચવું - લખવું કે તેઓની કોઈ પણ પ્રવૃત્તિ કે ક્રિયામાં તેઓનાં આ બન્ને ગુણો આપણી નજરે ચડ્યા વિના રહે નહીં. પ. પૂ. ભાઈશ્રીનાં આ ગુણોને અવલોકતાં, તેઓનો ઉત્કૃષ્ટ વિશ્વવત્સલ ભાવ આપણી નજર સમક્ષ આવે છે. માત્ર દરેક વ્યક્તિ પ્રત્યે જ નહીં, દરેકે દરેક વસ્તુ પ્રત્યે પણ પ.પૂ. ભાઈશ્રીનું વલણ ખૂબ જ કોમળતા અને મૃદુતાભર્યું હોય છે. પ. પૂ. ભાઈશ્રી ક્યારેય પણ કોઈ વ્યક્તિ, વસ્તુ, બાબત કે પરિસ્થિતિ માટે નકારાત્મકતા, અણગમો, નારાજગી કે અસંમતિ દર્શાવતા નથી. કારણ કે તેઓ સમદર્શી છે, દરેકે દરેક જીવને પોતા સમાન ગણે છે, દરેકમાં પોતાના જેવો જ આત્મા નિહાળે છે.

Friendliness 10.jpg
Friendliness 1.jpg

પ.પૂ. ભાઈશ્રી ક્યારેય કોઈ વ્યક્તિ વિષે પોતાના મનમાં અભિપ્રાય બાંધતા નથી, કે કોઈનું મૂલ્યાંકન કરતા નથી. તેઓની દ્રષ્ટિ તો વ્યક્તિના ગુણો તરફ જ હોય છે. ભલે પછી તે ગુણ સાવ સામાન્ય કે નાનો જ કેમ ન હોય. પ.પૂ. ભાઈશ્રીના આ ઉત્કૃષ્ટ ગુણને કારણે વૃદ્ધો, વડીલો, યુવાનો કે પછી બાળકો - તમામ વયજૂથનાં લોકોનાં હૃદય ખૂબ સહજતાથી પ.પૂ. ભાઈશ્રી સહતે જોડાઈ જાય છે. કોઈ પણ વયની વ્યક્તિ તેઓની સાથે ખુલ્લાં મને કોઈ પણ વાત નિઃસંકોચપણે કરી શકે છે. પ.પૂ. ભાઈશ્રી તે વ્યક્તિ કે તેની વાતનું કોઈ પણ પ્રકારે મૂલ્યાંકન કે ટીકા - ટિપ્પણી કર્યા વગર એક પરમ મિત્રની જેમ શાંત ચિત્તે તેની વાત સાંભળે છે, જરૂરી ચર્ચા-વિચારણા પણ કરે છે અને તેની વાતનું યથાયોગ્ય અને સંતોષકારક સમાધાન પણ આપે છે. પ.પૂ. ભાઈશ્રી સાથે વાત કર્યા પછી દરેક વ્યક્તિ હળવો ફૂલ જેવો બની જાય છે, હૃદયમાં ખૂબ જ આનંદ અને પ્રફુલ્લિતતા અનુભવે છે. પોતાની સઘળી ચિંતાઓ અને ઉપાધિઓ ટળી ગઈ હોય એવી હળવાશ અનુભવે છે, કારણ કે, તેને પોતાની બધી ઉપાધીઓનાં સરળ સમાધાન પ.પૂ. ભાઈશ્રી પાસેથી મળી ચૂક્યાં છે.

Friendliness 3.jpg
Friendliness 11.jpg

U.S.ની એક યુવા મુમુક્ષુ પ.પૂ. ભાઈશ્રી સાથેનો પોતાનો અનુભવ વર્ણવે છે : એ વખતે હું ઘણાં જ કપરાં સમયમાંથી પસાર થઇ રહી હતી. અનેક સમસ્યાઓથી ઘેરાયેલી હતી.માનસિક રીતે હતાશ હતી, ભાંગી પડી હતી. હતાશામાંથી કોઈ પણ રીતે બહાર આવી શકતી નહોતી. ત્યારે અવસર મળતાં હું પ.પૂ. ભાઇશ્રીને મારા મનની વાત કરવા ગઈ. પ.પૂ. ભાઇશ્રીએ મારી વાત એકદમ શાંત ચિત્તે અને કોઈ પણ પ્રકારનું મૂલ્યાંકન કર્યાં વગર સાંભળી, જેથી હું એકદમ નિઃસંકોચપણે મારા મનની બધી જ વાત એમને કહી શકી. મને તો એવું જ લાગ્યું કે હું મારી જ ઉંમરના મારા કોઈ ખાસ મિત્ર સાથે વાત કરી રહી છું! પ.પૂ. ભાઈશ્રી સાથે વાત કર્યાં બાદ તો જાણે હું એકદમ નિશ્ચિંત અને તણાવમુક્ત બની ગઈ! ઘણાં મહિનાઓ બાદ હું આટલી હળવાશ અનુભવી રહી હતી. પ. પૂ. ભાઇશ્રીએ તો ખૂબ ચતુરાઈથી મારા માથેથી બધો બોજો ઉતારી નાંખ્યો. તેઓએ ખૂબ મૃદુતા અને પ્રેમપૂર્વક મારી સાથે વાત કરી. કહ્યું કે, “જે બનવાનું હતું તે બની ગયું. આપણે તેને બદલી શકવાનાં નથી. તેને વારંવાર વાગોળીને દુઃખી થવાથી માત્ર આપણે આપણાં કર્મબંધન વધારીએ છીએ.” તેઓએ ખૂબ સહજતાથી આ વાત કરી અને મને સચોટ માર્ગદર્શન મળ્યું. એ દિવસે એ વાત મારા મનમાં દ્રઢ બની કે મુશ્કેલીનાં સમયમાં પ.પૂ. ભાઈશ્રી જ મારા તારણહાર છે.

આપણે સૌ ઇચ્છીએ છીએ કે આપણો સંબંધ આપણા પરિવાર, મિત્રો કે જીવનસફરમાં મળનાર દરેક વ્યક્તિ સાથે ખૂબ સુમધુર રહે, આનંદદાયક રહે. પરંતુ આપણે આ સંબંધોને એટલા જટિલ બનાવી દઈએ છીએ કે જેમાં પછી ફક્ત નકારાત્મકતા, ઉદાસી અને દુઃખ જ રહી જાય છે જે  અશુભ કર્મોનું બંધન કરાવે છે. પ.પૂ. ભાઇશ્રીને આપણા પ્રેરણામૂર્તિ બનાવી જો આપણે નીચેનાં થોડાં મુદ્દાઓ સમજી જીવનમાં અનુસરીએ તો આપણે આપણાં જીવનમાં સકારાત્મક પરિવર્તન ચોક્કસપણે લાવી શકીશું. 

1. લોકોનું સ્વમતિથી મૂલ્યાંકન ન કરતાં સમદર્શિતા કેળવો:

આપણે એકાદ મુલાકાત કે અનુભવથી જ લોકો માટે સ્વમતિથી એક અભિપ્રાય બાંધી લઈએ છીએ. પૂરી વાત જાણ્યાં કે સમજ્યાં વિના પૂર્વધારણાઓ કે અનુભવોને આધારે જ પોતાનાં મંતવ્યો રજૂ કરી દઈએ છીએ. પરંતુ ખરેખર તો આપણે સમદર્શીપણું સાધી દરેક જીવમાં પોતા સમાન ભગવાન આત્માને જોવાની દ્રષ્ટિ કેળવવી જોઈએ. ભૂતકાળમાં બનેલી ઘટનાઓને આપણે કોઈ સંજોગોમાં બદલી શકવાનાં નથી. તેથી ભૂતકાળને ભૂલાવી વર્તમાનની ઉજ્જવળ ક્ષણોમાં જીવંત રહેવું જોઈએ.

2. ગુણગ્રાહ્ય દ્રષ્ટિ કેળવો:

પ.પૂ. ભાઈશ્રી કહે છે કે, “આપણા સંપર્કમાં આવનાર દરેક વ્યક્તિના સદગુણો તરફ દ્રષ્ટિ કેન્દ્રિત કરવી જોઈએ અને નકારાત્મક બાબતોને હંમેશા નજરઅંદાજ કરવી જોઈએ.” કોઈ પણ વ્યક્તિ સદંતર ગુણરહિત હોય નહિ. કોઈ ને કોઈ ગુણ દરેક વ્યક્તિમાં રહેલો હોય છે. જો વ્યક્તિના મોટામાં મોટાં દોષ કે અવગુણને નજરઅંદાજ કરી તેનાં નાનામાં નાના સદગુણ તરફ દ્રષ્ટિ કરીએ તો એ વ્યક્તિ પ્રત્યે આપણો અભિપ્રાય બદલાઈ શકે છે, સંબંધોમાં સકારાત્મકતા અને મૃદુતા આવે છે. દરેક જીવ પ્રત્યે “મૈત્રીભાવ” કેળવાતાં આપણે એક વિશાળ આધ્યાત્મિક પરિવાર સાથે જોડાઈએ છીએ. ગુણગ્રાહ્ય દ્રષ્ટિ ખીલવાથી સહજપણે આપણે પણ અનેક ગુણોનાં સ્વામી બનતાં જઈએ છીએ.

3. સ્વીકૃતિ અને સહાનુભૂતિ:

જયારે પરિસ્થિતિ આપણી ઈચ્છા કે ધારણાથી વિપરીત બને, ત્યારે ભય અથવા ક્રોધ આપણા મન ઉપર કાબૂ મેળવી તેને આકુળ વ્યાકુળ અને વિચલીત બનાવી દે છે. પરંતુ જયારે વિપરીત પરિસ્થિતિને આપણે બદલી શકવાના જ નથી ત્યારે તેની શાંત સ્વીકૃતિ જ ઉત્તમ રસ્તો છે. સહજ સ્વીકાર અને સાચી સહાનુભૂતિ - એટલે કે પોતાની જાતને સામેની વ્યક્તિના સ્થાને મૂકીને પરિસ્થિતિને સમજવાનો પ્રયત્ન કરવો - આ બંને ગુણો ભગવાન મહાવીરે પ્રયોજેલા ‘સ્યાદવાદ’ સિદ્ધાંતનાં મુખ્ય પાયા છે.દરેક વ્યક્તિમાં ‘શુદ્ધાત્મા’ નિહાળવાની દ્રષ્ટિ આપણામાં આ ગુણોનો વિકાસ કરે છે. ભલે કોઈ વ્યક્તિની વાત સાથે આપણે સહેમત ન હોઈએ, છતાં તેની સમક્ષ ગુસ્સે થવાને કે ઊંચા અવાજે વાત કરવાને બદલે  શાંત ભાવે જ આપણે પોતાની  વાત રજૂ કરી શકીએ છીએ, અને છતાં પણ જો તે વ્યક્તિ આપણી વાત સમજવા તૈયાર ન હોય તો એ સમયે શાંત સ્વીકૃતિ જ અપનાવવા યોગ્ય માર્ગ છે. કોઈ આપણા પ્રત્યે ગમે તેવો જડ વ્યવહાર કરે પણ તે આપણી મૃદુતા અને માનસિક શાંતિને ડગાવી શકવા ન જોઈએ. પ.પૂ. ભાઈશ્રી સમક્ષ કોઈ પણ વ્યક્તિ ગમે તેવી વાત રજૂ કરે, તેઓ તે વ્યક્તિને ખૂબ ઉમળકાભેર સન્માનસહિત  આવકારે છે અને તેની વાત શાંત ચિત્તે સાંભળે છે. ઉપરનાં બંને ગુણો આવો અભિગમ કેળવવામાં મદદરૂપ બને છે.

4. આત્મવિશ્વાસ અને સકારાત્મક વિચારશૈલી:

પ.પૂ. ભાઈશ્રી જયારે થોડાં મુમુક્ષુઓ સાથે આંદામાન ટાપુ પર હતાં, ત્યારે બધાં માટે ત્યાં દરિયામાં, દરિયાનાં તળિયે જઈ એક સાહસિક અનુભવ કરવાનો અદભુત અવસર હતો. પરંતુ તરતાં ન આવડતું હોવાને કારણે મોટાં ભાગનાં લોકોએ ડરીને એ પ્રવૃત્તિ માટે ના પાડી દીધી. પ.પૂ. ભાઈશ્રીને પણ તરતાં નોહતું આવડતું. છતાં તેઓએ તેના માટે તૈયારી દર્શાવી. બધી જ સૂચનાઓ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળી તેઓ પાણીમાં ઊતર્યાં. કોઈ પણ પ્રકારની મુશ્કેલી કે અડચણ વગર એકદમ વ્યવસ્થિત રીતે પ.પૂ. ભાઇશ્રીએ એ સાહસિક કાર્ય પૂરું પાડયું. આત્મવિશ્વાસ અને આશાવાદીપણું જેવાં ગુણો વ્યક્તિમાં આપમેળે નથી આવતાં, પરંતુ ખૂબ ધીરજ અને મહેનતથી વિકસાવવા પડે છે. સકારાત્મક વિચારશૈલી અને આ ગુણોને સાથે રાખીને વ્યક્તિ સફળતાનાં અનેક શિખરો સર કરી શકે છે.

મહાત્મા ગાંધીજીની જેમ, પ.પૂ. ભાઈશ્રીનું જીવન જ એમનો સંદેશ છે. તેઓનો દરેક શબ્દ અને દરેક ક્રિયા આપણને ધીરજ, આત્મવિશ્વાસ, પ્રેમ અને મૃદુતા તેમજ સકારાત્મકતાનાં પાઠ શીખવે છે. તેઓ દરેક મુમુક્ષુમાં અધ્યાત્મનું બીજ રોપે છે, અને ખૂબ જ ધીરજ, કરુણા અને પ્રેમપૂર્વક તેનું જતન કરે છે. આપણા જીવનની દરેક ચડતી-પડતીમાં આપણો હાથ થામી બરાબર સંભાળ લે છે. આવાં નિસ્વાર્થ, નિર્મળ અને સક્ષમ સદગુરુનો હાથ પકડીને મુમુક્ષુઓ નિર્ભયપણે ખૂબ જ ઉત્સાહપૂર્વક અધ્યાત્મનાં વિકટ પંથે સરળતાથી આગળ વધી શકે છે.

Friendliness 6.jpg

Moments of Insight: Friendliness

Param Pujya Bhaishree radiates such humility, patience and love that every person he meets is instantly drawn to him. The wife of a doctor said after meeting him for the first time, “He personifies my idea of a saintly person.” She voices the perception of many, many others in India and overseas.  Such is the level of connect he has with different age groups that mumukshus see in him as the father figure that gives shelter and support, the close friend who does not judge, the mother who is ever-caring, and the guide who knows the way.

Bhaishree’s immense patience is evident when he deals with people who take too much of his time or keep chatting with him unnecessarily. His sevaks often find some mumukshus wasting his time by narrating insignificant details even when there are long queues outside Bhaishree’s kutir. However, to Bhaishree, every person is important. He indulges every person with the same degree of love, kindness and compassion.

A mumukshu narrates: “I am a Vaishnav by birth while my wife follows Jain dharma. As she is a disciple of Bhaishree, we held a Pratishtha mahotsav of Bhagwan Mahavir at our home at Bhaishree’s hands. Along with Sthapna of Bhagwan Mahavir,  Bhaishree also did Pratishtha of our Vaishnav God, Shreenathji, with the same degree of enthusiasm and devotion. His compassion and thoughtfulness left me spell-bound. When he was about to depart, I touched his feet. He blessed me with such love-filled eyes that I was hooked for life. The experience was incredible. God had paid me a visit that day.”

During Bhaishree’s dharmayatras in India or abroad, the days start early and end late owing to a packed schedule that leaves hardly any time for Bhaishree to rest. Yet, he is always cheerful and participates enthusiastically day after day. Inculcating this quality of enthusiasm in all walks of life, especially in our sadhna, can help us reach our goals while making the journey a pleasure. 

A mumukshu recalls, “During our cruise in Alaska, we were sailing amidst breathtaking scenery. Bhaishree was taking in the view delightedly. It was so wonderful to observe him enjoying the outer beauty of nature while immersed in his own bliss, a manifestation of Ramta.

Nature or adventure, there are takeaways from Bhaishree every moment. Once, Bhaishree joined a mumukshu group for zip line ride with characteristic enthusiasm. During their turn, everyone hurtled along jaggedly, twisting and turning all the way, their hearts in their mouths.  

Bhaishree's turn was different. His movements were deliberate and smooth. He elegantly slid to the destination, calm and composed. Mumukshus were awestruck by his incredible control over his mind, speech and body, and his total lack of fear. As one of them said, “His resolute faith in his immortality was there for all to see.”

Every moment with a enlightened guru like him is an experience; every word is a revelation and every action of his is a lesson to learn. An awesome inspiration to several generations of followers.

પ.પૂ. ભાઇશ્રીનાં અંતઃકરણમાંથી વિનમ્રતા, ધૈર્ય અને નિષ્કામ પ્રેમરૂપી દિવ્ય કિરણો એવા પ્રસરે છે કે જેના પરિણામસ્વરૂપે તેઓને મળનાર દરેક વ્યક્તિ તેઓની સાથે કોઈ અલૌકિક આત્મીયતાનો અનુભવ કરે છે. 

‘મારા મતે એક સાચા સંતની વ્યાખ્યા પ.પૂ. ભાઇશ્રીમાં સંપૂર્ણરુપે ચરિતાર્થ થાય છે.’ - આ છે પ. પૂ. ભાઈશ્રી સાથેની પ્રથમ મુકાલાત બાદ એક ડોક્ટર-પત્નીના પ્રતિભાવ. આવા જ પ્રતિભાવો ભારત અને દુનિયાભરનાં અનેક લોકો તરફથી મળે છે. પ. પૂ. ભાઈશ્રી સાથેનું એ આત્મિક જોડાણ એવું હોય છે કે દરેક વયજૂથનાં વ્યક્તિઓને તેઓ પરમ મિત્ર સરીખા લાગે છે, કે જે ક્યારેય કોઈ વ્યક્તિ વિષે પોતાના મનમાં અભિપ્રાય બાંધતા નથી, કે કોઈનું મૂલ્યાંકન કરતાં નથી. માત્ર મિત્ર જ નહિ, તેઓમાં તો એક આદર્શ પિતાના પણ દર્શન થાય છે, કે જેમની છત્રછાયામાં વ્યક્તિ પોતાની જાતને ખૂબ જ નિર્ભય, સક્ષમ અને સુરક્ષિત અનુભવે છે. જગતનાં દરેક જીવ પ્રત્યે પ.પૂ. ભાઇશ્રીની કરુણા અને વાત્સલ્ય એક ઉત્કૃષ્ટ માતા સમાન વહે છે, જે તેઓનાં નિર્મળ નેત્રોમાં સ્પષ્ટપણે દ્રષ્ટિગોચર થાય છે. સર્વે મુમુક્ષુઓ ઉપરાંત, કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે પ.પૂ. ભાઇશ્રી એક ઉત્તમ માર્ગદર્શક છે, જેઓની પાસેથી કોઈ પણ પ્રકારની સમસ્યા કે મુશ્કેલીનું સરળ સમાધાન મળી શકે છે.

પ.પૂ. ભાઇશ્રીને અનેક લોકો મળવા આવે છે. સમયનો ગમે તેટલો અભાવ હોય છતાં તેઓ દરેકે દરેક વ્યક્તિને  એકસરખા પ્રેમ અને ઉમળકાથી આવકારે છે. અધીરાઈ કે ઉતાવળની એક રેખા પણ તેઓના ચહેરા ઉપર ક્યારેય દેખાય નહિ. જયારે કોઈ વ્યક્તિ બિનજરૂરી વાતો કરીને તેઓનો કિંમતી સમય બરબાદ કરે છે ત્યારે આપણે તેઓની અખૂટ ધીરજનો સાક્ષાત અનુભવ કરી શકીએ છીએ. તેઓ દરેકની સાથે સંતોષકારક રીતે વાત પૂરી કરે છે. આશ્ચર્યની વાત તો એ છે કે આટલી ધીરજથી દરેક કાર્ય કરવા છતાં પ.પૂ. ભાઈશ્રી ક્યાંય મોડાં પડતાં નથી!

એક મુમુક્ષુ પોતાનો અનુભવ વર્ણવતાં કહે છે, “હું જન્મે વૈષ્ણવ છું, પરંતુ મારી પત્ની જૈન દર્શન અનુસરે છે. તેણી પ. પૂ. ભાઈશ્રીને સમર્પિત મુમુક્ષુ હોવાથી, અમારા ઘરે પ. પૂ. ભાઇશ્રીના હસ્તે ભગવાન મહાવીરની પ્રતિમાજીની પ્રતિષ્ઠાનો પ્રસંગ આયોજિત કર્યો હતો. હું તે સમયે સમર્પિત મુમુક્ષુ નહોતો, પરંતુ જયારે મેં પ.પૂ. ભાઇશ્રીને ભગવાન મહાવીરની સાથે શ્રીનાથજીની પણ પ્રતિષ્ઠા કરતાં જોયાં, ત્યારે તેઓના મનની વિશાળતા અને વાત્સલ્યભાવ મને ખૂબ સ્પર્શી ગયા. પ્રસંગના અંતે જયારે મેં તેઓને ચરણવંદન કર્યાં, ત્યારે તેઓએ મને જે પ્રેમ અને વાત્સલ્યભીની આંખો સાથે આશીર્વાદ આપ્યાં, તે જોઈ મારા મનમાં તેઓની સાથે જીવનભરનું એક અતૂટ જોડાણ થઇ ગયું! એ અનુભવ ખૂબ જ અમૂલ્ય અને અતુલ્ય હતો. એ દિવસે સાક્ષાત ભગવાને મારા ઘરની મુલાકાત લીધી હતી.”

પ.પૂ. ભાઇશ્રીની ભારત કે વિદેશની ધર્મયાત્રાઓ દરમિયાન, વહેલી સવારથી મોડી રાત સુધી એક પછી એક કાર્યક્રમો એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે પ.પૂ.ભાઇશ્રીને આરામ માટે ભાગ્યે જ સમય મળી શકે. છતાં તેઓ હંમેશા આનંદ અને ઉત્સાહપૂર્ણ જ દેખાય છે. આવા અવિરત ઉત્સાહનો ગુણ આપણને જીવનના દરેક પગથીએ, ખાસ કરીને આપણી સાધનાનું લક્ષ સાધ્ય કરવામાં ખૂબ જ ઉપયોગી બને છે. 

એક મુમુક્ષુ પ.પૂ. ભાઈશ્રી સાથેનો પ્રસંગ યાદ કરતાં કહે છે, “પ.પૂ.ભાઈશ્રી સાથેની અલાસ્કાની યાત્રા દરમિયાન અમે એક અતિ અદભુત અને અવર્ણનીય સૃષ્ટિસૌન્દર્ય વચ્ચે સફર ખેડી રહ્યાં હતાં. પ. પૂ. ભાઈશ્રી ખૂબ આનંદસહિત તેને નિહાળી રહ્યાં હતાં. તેઓને આ રીતે નૈસર્ગનાં બાહ્ય સૌંદર્યમાં અભિવ્યક્ત થતાં આત્માના ‘રમણતા’ ગુણને નિહાળતા જોવાનો એ એક રોમાંચક લ્હાવો હતો!

ત્યાં પ.પૂ.ભાઈશ્રી તેઓના લાક્ષણિક ઉત્સાહ સાથે ‘ઝીપ -લાઈન રાઈડ’ માટેના જૂથ સાથે જોડાયાં. જયારે તેઓનો વારો આવ્યો, ત્યારે તેઓને જોઈ ત્યાં હાજર સૌ કોઈ દંગ રહી ગયા! તેઓની દરેક ક્રિયા શાંત છતાં લક્ષબદ્ધ હતી. તેઓએ ખૂબ જ શાંતિ અને સ્વસ્થતાપૂર્વક તેઓની રાઈડ પૂરી કરી. તેઓનું તન, મન અને વાણી ઉપરનું ગજબ નિયંત્રણ અને સંપૂર્ણ નિર્ભયતા નિહાળી મુમુક્ષુઓ અભિભૂત થઇ ગયાં.” 

પ.પૂ. ભાઈશ્રી જેવા જ્ઞાની સદગુરુ સાથેની દરેક ક્ષણ એક અદભુત અનુભવ બને છે, તેઓનું દરેક વાક્ય એક અલૌકિક બોધવચન છે અને તેઓની દરેક ક્રિયા આપણા માટે એક શિક્ષાપાઠ છે. તેઓનું વ્યક્તિત્વ મુમુક્ષુઓ માટે અદ્વિતીય પ્રેરણારૂપ છે.

New Private Taxi service available at Raj Saubhag Ashram

 This is the Suzuki Ecco. Not the actual car that Jayesh has but the same model.

This is the Suzuki Ecco. Not the actual car that Jayesh has but the same model.

Jayeshbhai, our kitchen manager is also now able to provide a taxi service for our ashram members.

He currently has a smaller Hyundai Santro and a slightly larger Maruti Suzuki Ecco. Both seat 4 passengers. As he grows he will continue to upgrade his car fleet.

Jayesh Taxi.jpg

If you would like to book his taxi you can call Jayeshbhai on +91 82642 50982

Please provide:
- Name
- Date and time of arrival
- Pick up and drop off location (including terminal if from airport)
- Flight or train details (If flight then where the flight is coming from)
- Your contact number. If you can whatsapp him a photo of yourself that makes it easier to find you.

He will:
- Confirm your booking and be available for messaging on whatsapp.
- Will provide you the name, photo and contact number of the driver - Currently the drivers are Rohitbhai and Hasmukhbhai, both are very familiar with the Ashram and to many of us.
- He will ensure that the drivers drive carefully. If you are not happy with the driving then say so during the trip and feed it back to Jayeshbhai. They are happy to take feedback.
- The driver will come to the pick up point in time.
- The drivers will carry a sign with your name on it and the Raj Saubhag Logo. They will wait inside the airport at the arrivals greeting point to find you.
- All charges are fixed and transparent. (Ahmedabad Rs 2400, Rajkot Rs 1700, Surendranagar Rs 600. Costs are same for both the Santro and Ecco cars). If the journey is not a direct one to the Ashram then extra charges may apply.

Please note:
- This is not a service provided by the Ashram - it is a private vehicle service and so all communications should be directly with Jayeshbhai.
- Gujarati is their primary language and English may go misunderstood. Be clear with all communications and you must speak to Jayeshbhai by phone in person. Do not assume a booking is made unless he has sent you confirmation.
- Vehicles have a luggage rack for extra luggage.

Vegan provision at Raj Saubhag Ashram

Vegan 2.jpg

The catering team led by manager Jayesbhai is helping to provide for vegan diets. The catering in the Ashram is jain vegetarian, however an increasing number of our mumukshus are also vegan.

There are many reasons for a vegan diet: animal welfare, health, climate change are to name a few. You can read about animal welfare in our maitri moves article by clicking here.

Although the ashram cannot guarantee to provide for vegan diets at all times, it is making an effort to do so.

Vegan 1.jpg

When you arrive at the ashram please speak personally to Jayeshbhai (Kitchen Manager) in the kitchen and let him know you are vegan and the duration of your stay. His mobile number is +918264250982.


Please ask for the khakhra without ghee. On most days breakfast is vegan. When there is upma then seperate vegan upma can be requested.


Lunches usually consist of rotli, dal, rice, shak. There is rotlis without ghee on all days and you can request for rotla without ghee too. On days that there is kadhi and a dairy based shak they will make you an alternative. Jayeshbhai will ensure that there is a vegan shak available to you on all days.


Dinner is usually lighter and mostly vegan. The kitchen will make you vegan idli and khichri without ghee on those relevant days, or a vegan alternative if there are other non vegan dishes on the menu.

Soya Milk

Jayeshbhai is also happy to order you soya milk from Rajkot and Ahmedabad. This is normally the sofit brand and costs approx Rs 110 - 120 per litre carton.


You can order fruit from the ashram office. What is available depends on the season but the ashram staff will help you find what you need from Sayla town, and will often go and get it for you if they have time. Fruit is sometimes provided at lunchtimes. It is there daily during ekant maun shibirs, but at other times it depends on ashram members sponsoring the fruit. Depending on the number of people staying in the ashram this sponsorship may be from Rs 300 - 500 per day, so if you feel generous then you can sponsor fruit for the whole ashram.

This is a new initiative and a learning process for the kitchen. They welcome feedback and encouragement and appreciate your positive feedback too. This is something that the kitchen team have done from their own initiative and very welcome to the vegans among us so thank you to the team. Please ask for clarification at meal times if you are unsure of ingrediants, Jayeshbhai is the person to ask and he understands veganism well.

We would also recommend you keep some personal provisions in case you require them. Porridge, nuts, chocolate, fruit and dry snacks may be useful to keep.

* Please note that the milk and ghee used in the Ashram is from the Ashram cows which are very well kept and looked after. Dairy products may be necessary for some poeple in their diets for health and the Ashram is not advising this diet over others as these decisions are a personal choice.

Patience, Tolerance & Forgiveness - ધીરજ, સહનશીલતા, ક્ષમા

We celebrate Param Pujya Bhaishree's divinity through the wonder of his virtues. Each month a different writer has captured the inspirations drawn from Bhaishree's life that shed light on these beautiful virtues and help us recognise his inner being.

This month we explore Param Pujya Bhaishree's virtues of Patience, Tolerance and Forgiveness.

Patience, Tolerance & Forgiveness

An eye for an eye only ends up making the whole world blind.
— Mahatma Gandhi

It was the month of May, and the Indian summer was at its peak. Param Pujya Bhaishree was to grace our house. There was complete chaos and everyone was running around. Amidst this mayhem, I stood on tip toe, and peeped out of a tiny window in our living room. It was roughly 12 noon; that was the first time I saw Bhaishree. Clad in a simple white jabha lehenga, He sat quietly on a garden bench even as the sun cast its golden rays on his face. Every few minutes, he kept wiping the  beads of sweat cropping up on his face with the perfectly folded white handkerchief in his pocket. I watched him for a while and wondered, “Why won’t he come up and wait in the comfort of an airconditioned room.” However, in spite of repeated requests from my anxious family members, an unruffled Bhaishree continued to wait patiently in the blazing sun for all his disciples to arrive. It was only when they all arrived that he entered our home. His stance towards the disciples who had come late amazed me further. Bhaishree greeted each and every one of them with his characteristic warmth and  sweetness. There was no trace of annoyance or irritation on his face. This was my first meeting with him. Never before had I seen an important person wait so patiently and calmly. That day sitting tranquilly on the garden bench Bhaishree had made his way into my heart.


Patience, tolerance and forgiveness are interconnected virtues.

Patience is equanimity on a stretch. Patience is to wait for the bud to bloom and become a flower. Patience is to believe that everything shall happen when it is suppose to happen. Patience is remaining a peaceful witness. Patience is to be rather than to do.

flower bud.jpg

Patience needs to be woven in our mundane activities like, keeping our cool,  when waiting in a queue that doesn't seem to move,  waiting for the traffic to clear, when you have a flight or train to catch or waiting for an elevator when running late. Such moments leave us feeling tense and we tend to fidget or snap. Sometimes waiting is inevitable, during such occasions we could try diverting  our mind, put the time to effective use, by finishing some unfinished work. Like reading a book. Preparing in advance will also  prevent unnecessary haste during the execution.

It is the manifestation of peace within that translates as outer calm in any circumstances. Only a person of peace can remain placid and exhibit forbearance amid trying conditions.

Tolerance follows patience. Tolerance means having a high degree of acceptance. Tolerance means not reacting to situations at the drop of a hat. Even two children raised by the same mother can be quite distinct from each other. Tolerance is developing the forbearance to accept behaviours and beliefs which differ from our own. Tolerance is being kind, compassionate and accepting.

With tolerance comes forgiveness. The spirit of forgiveness helps us shed our baggage of negative feelings and unresolved emotions that affect our present and future. To grant forgiveness one requires strength. Every Samvatsari, we seek forgiveness from those around us. To forgive is an intrinsic part of our religion as only then can we cleanse our soul.

Forgiveness, in the spiritual realm, is not just the ability to forgive  someone who has hurt you. It’s the natural quality to not feel any anger towards such a person, to remain unperturbed by any hurtful behaviour by any being, and to feel compassion for a person who has wronged you.

WhatsApp Image 2018-03-27 at 15.13.28.jpg

These three virtues are synonymous with Bhaishree. Merely watching him is an education in how to cultivate these three virtues. His divine presence makes us feel elated and serene. Our worldly issues seem trivial and melt into nothingness as we come under the soothing radiance of his aura.

One can see Bhaishree’s complete freedom from any act of irritation, pride or pretence. His perception of the world is way different from ours. We would need to unlearn our thoughts and emotions, and retrain our minds if we were to enter his world, a world that is devoid of mindless haste, self-inflicted pain or worthless desires. Here is an angelic guru who wishes nothing for himself; his only only desire is the upliftment of his mumukshus. He magnanimously makes time for each disciple, accepts each one of us with our thousand drawbacks, and gives equal love to all. That he does not discriminate among his mumukshus is commendable. But Bhaishree does not discriminate between a mumukshu and a non-mumukshu either. To him, all are equal. A true disciple of Param Pujya Bapuji and a true follower of Param Krupaludev Shrimad Rajchandra, he sees the soul in every living being.  

Patience 2.jpg

Once Bhaishree was in Sayla and had to leave in an hour and a half to take a flight to Mumbai. The morning swadhyay had just finished and the kutir was filled with people who wanted to meet him. He was running late and he still had to have his lunch, pack his  bags, and take a nap. But the queue of people waiting to meet him  kept lengthening. Keeping a keen eye on the watch, the sevak decided to tell everyone to be brief as possible. When he went in to announce the next person to Bhaishree, he gently asked him to go back and tell everyone that all of them could have as much time as they needed. The baffled sevak did as instructed. Miraculously and the way it always is with Bhaishree, it all worked out remarkably well. Everyone got ample time with him; each met him patiently, peacefully and without feeling rushed, and there was still enough time for lunch and a small nap.

Patience 4.jpg
Patience 5.jpg

Tomes can be written about Bhaishrees patience, Bhaishree not only does a whole lot of detailed study of scriptures for shibirs and other big events but he also personally opens letters received by him, cuts and saves the stamps on them, files his own documents, makes a set of semi used papers so as to ensure they are not wasted, arranges folders, and many such minute tasks that require enormous amount of patience, especially when one is pressed for time, these tasks can easily be done by person in seva but Bhaishree rarely allows that.

Patience 6.jpg
Patience 7.jpg

One late evening after the Friday swadhyay, a few disciples had gathered at Bhaishree's house. The laundryman arrived. After neatly sorting the clothes and keeping them in his cupboard, meticulous as he is, Bhaishree asked a mumukshu to pass him the paper and thread in which the clothes had been wrapped. After folding the paper neatly, Bhaishree focussed on the thread, which was badly knotted up. Bhaishree patiently attended to each knot, unravelling one after another without any seeming hurriedness. A young mumukshu, who was watching this huge thread unfold, urged him to let her remove the knots. Bhaishree then articulated what he had demonstrated. He asked her to ensure that the thread does not break and to do the task very patiently.

The consequences of our past deeds test our patience all the time.  But, with an example like Bhaishree’s, we know  it is possible for us to remain unruffled like him.

How can we do it?

1) Live in the present.
Let us live in the present,  Let us be slow and steady in all our actions and thoughts. Let us Think before we act and look before you leap. Let us release the pressures of the past and quit worrying about the future. Let us remember that what we have is just THIS moment. The past is gone and the future is not visible. Bhaishree always exhorts us to condition our minds to always make the best of this moment.  

2) Meditate.
Meditation empowers us to get detached and views everything around us dispassionately.  It gets us in touch with the source of true joy as worldly attachments eventually start loosening their grip on our mind. Negative or detrimental thoughts are bound to arise in our minds but if we merely observe them as a viewer rather than a participant, they will not stick to us and waste away.  A sadhak must meditate regularly and shift his focus and attention towards connecting with the Lord. Being aware is the key.

3) Accept things as they are.
Since time infinite, our souls have accumulated tons of karmas that come to affect us in different births. Everything that happens to us happens because of karma. If we have no control over it, there is no point expending energy on reacting emotionally.  Using this logic, we should repeatedly reason with ourselves and not expend energy on getting hot and bothered about everything that happens to us. Accepting things as they are will make us calmer, patient and lighter. Sometimes trying to walk in the other persons shoes enables us to perceive the situation through his eyes. As once we become hollow like a flute, the music of divinity will pervade us.

4) Have faith.
Life is a long journey. In trying times, we tend to get impatient. But remembering that we are not alone and God is always with us, will enable us to feel his divine presence, his love and compassion. We will then respond to problems with a strength that is not just our own. Let us always remember that our God is way stronger than our problems.

5) Let Go.
Let go what you cannot change. Many situations are beyond our control and accepting that is the key to peace. When we let go, we become calm and the turbulent waters in our mind come to a standstill. Our mind then rests in peace.
6) Opt for hardships
Opting for hardships will enable us to increase our tolerance. Normally people tend to relax when they feel lazy, however  those are the days Bhaishree says ‘we need to work more’. We need to push our body to its maximum.

And lastly, a quote that one can contemplate and implement at all times. ,
Christian theologian Lewis Smedes says, “You can forgive someone for what they do; only when you accept them for what they are.”

ધીરજ, સહનશીલતા, ક્ષમા

એક આંખના બદલે એક આંખ લેવાની વૃત્તિ સમસ્ત વિશ્વને આખરે આંધળું બનાવશે.
— રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજી

        મે મહિનાનો ઉનાળો એની ચરમસીમાએ હતો સૂર્યનારાયણ અને એમની પૂરી શક્તિ સાથે પ્રકાશી રહ્યા હતા. એવા ધોમધખતા તાપમાં, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના પાવન પગલાં અમારા નિવાસસ્થાને થયાં. આવા પુનિત અવસરે, અમારા ઘરના એકએક સદસ્યના હૃદયમાં આનંદ અને ઉત્સાહ છલકાઈ રહ્યો હતો. પોતાને સોંપેલા કામોમાં બધાંય વ્યસ્ત હતા અને ચઉ દિશાએ હર્ષોલ્લાસની ચહલપહલ નજરે ચઢતી હતી. આ સમયે, નીચેના બગીચાની ખુરશી પર પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી બિરાજમાન હતા. તેમના પ્રથમવાર જ દર્શન કરવા માટે મેં અમારા દીવાનખંડની બારીમાંથી નજર કરી. ભરબપોરે, પવિત્રતાના શ્વેત રંગના ઝભ્ભા લેંઘામાં દીપી રહેલા તથા સોનેરી રવિકિરણો જેમના મુખારવિંદના વીતરાગી નૂરને પ્રક્ષાલી રહ્યા હતા એવા પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી, એમની લાક્ષણિક શાંતિથી બગીચાની ખુરશી પર સ્થિત હતા. થોડી થોડી વારે એમના ચહેરા પર આવતા પ્રસ્વેદબિંદુઓને તેઓ એક સુંદર રીતે ઘડી કરેલા હાથરૂમાલથી લૂછતાં હતા. આ દૃશ્યને નિહાળીને મને એવો ભાવ ઉત્પન્ન થયો કે તેઓ ઉપર આવીને ઘરના વાતાનુકૂલિત વાતાવરણની સગવડમાં પ્રતીક્ષા કરે તો? આ જ પ્રકારના ભાવ સાથેની વિનંતી, ઘરના સદસ્યો વારંવાર પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને પ્રાર્થી રહ્યા હતા. તથાપિ પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીએ એવા બળબળતા તાપમાં જ, બધાં મુમુક્ષુઓની પ્રતીક્ષા કરવાનો નિર્ણય કર્યો. છેવટે, જયારે બધાં જ મુમુક્ષુઓનું આગમન થયું ત્યારે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના પુનિત પગલાંથી અમારું ઘર, એક મંદિરમાં રૂપાંતરિત થઇ ગયું! જે મુમુક્ષુઓ સકારણ મોડા પડ્યા હતા, તેમના પ્રત્યેના પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીના સ્નેહભર્યા વલણથી હું દંગ રહી ગઈ! પ્રત્યેક મુમુક્ષુને તેઓએ એમની સાહજિક ઉષ્માથી અને અંતરની માધુર્યતાથી આવકાર્યા. એમના વદનકમળ પર કે વાણીમાં અલ્પાંશ પણ સંતાપ કે ઉશ્કેરાટ દૃષ્ટિગોચર  થતો નહોતો. આવા અગ્રીમ સ્થાને બિરાજેલી વ્યક્તિમાં, આવી સ્વસ્થતા અને આવી ધીરજ, આની પહેલા ક્યારેય પણ મેં જોઈ નહોતી. તે દિવસે, પ્રથમ દર્શને જ, ખુરશીમાં બેઠાં-બેઠાં જ, પ્રશાંતમૂર્તિ પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી, મારા હૃદયમંદિરમાં સદા- સર્વકાળ માટે સ્થાપિત થયાં.

ધીરજ, સહનશીલતા અને ક્ષમા - આ ત્રણેય ગુણો એકબીજાથી ન્યારા છે, અને તેમ છતાં પણ તેઓ એકબીજાના પૂરક છે. જ્યાં એક ગુણની હાજરી હોય ત્યાં આગળ બીજા બન્નેએ ઉપસ્થિત થવું જ પડે છે.        

સામ્યભાવની પરાકાષ્ઠા એ જ ધીરજ છે. એક કળી ખીલીને પુષ્પ બને ત્યાં સુધી રાહ જોવી એ જ ધીરજ છે. બનવાકાળે જે બનવાનું હશે તે બનીને જ રહેશે એ શ્રધ્ધા કેળવવી એ જ ધીરજ છે. એક આંતરિક, શાંત સજાગતા હોવી એ જ ધીરજ છે. કોઈ પણ કાર્ય કરતી વખતે કર્તાપણાનો ભાવ ન ધરતા, તે કાર્યના સાક્ષીમાત્ર રહેવું એ જ ધીરજ છે. આપણામાં આ ગુણ કેટલા અંશે વિકસિત થયો છે, એનું માપદંડ, આપણે આપણા દૈનિક જીવનના પ્રસંગોના સ્વઅવલોકનથી કરી શકીએ છીએ જેમ કે - આપણે કોઈ વિમાન કે રેલગાડી પકડવાની હોય અને ટ્રાફિકમાં ફસાયા હોઈએ ત્યારે, અથવા જ્યારે ખૂબ મોડું થતું હોય અને લિફ્ટની રાહ જોવી પડે વિગેરે પ્રસંગે, આપણે આપણી સ્વસ્થતા અકબંધ રાખી શકીએ એ જ આપણા ધૈર્ય ગુણની ચકાસણી છે. કેમ કે ઘણું કરીને, આવા પ્રસંગોમાં આપણે તણાવયુક્ત બનીને ઉદ્વેગ અને ઉચાટનો અનુભવ કરીએ છીએ.


જયારે કોઈ પ્રસંગમાં રાહ જોવી અનિવાર્ય બને છે ત્યારે, આપણે આપણું ધ્યાન બીજે વાળીને  એ ફાજલ સમયનો સદુપયોગ કરી શકીએ છીએ, જેમ કે એ દરમિયાન કોઈ અધૂરું કાર્ય નિપટાવવું, અથવા તો કોઈ પુસ્તકનું વાંચન કરવું વિગેરે. જો પૂર્વ તૈયારી સહિત દરેક કાર્ય કરવામાં આવે, તો આવી બિન જરૂરી દોડધામને જરૂર નિવારી શકાય છે.        

આપણી આંતરિક શાંતિ, સમ્યક સ્થિરતા જ આવા સમયે બાહ્ય ધૈર્યતામાં પરાવર્તિત થાય છે. ધૈર્યની ક્સોટી કરનારા પ્રસંગોમાં ફક્ત એક સ્થિર અને પ્રજ્ઞાવાન મહાત્મા જ એમના ગંભીર ઉપયોગથી અચળ રહી શકે છે.       

ધૈર્ય ગુણના પગલે પગલે સહનશીલતાએ હાજર થવું જ પડે છે. ઉત્તમ કક્ષાની સ્વીકૃતિની ભાવના એ જ સહનશીલતા છે. કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં એની તત્ક્ષણ પ્રતિક્રિયા ન કરવી એ જ સહનશીલતા છે. સહનશક્તિ અને પ્રભુપ્રાપ્તિ, બન્ને એક બીજાના પૂરક છે. સહનશક્તિની કોઈ જ સીમા નથી હોતી. મતમતાંતરને ભૂલીને આપણાથી ભિન્ન માન્યતા, વલણ તથા રીતભાત ધરાવનારાઓને અપનાવવાની સંયમિત શક્તિ આપણામાં વિકસે એ જ સહિષ્ણુતાનો ગુણ છે. દયા, કરુણા અને શાંત સ્વીકારની ભાવના સહિષ્ણુતાથી જ કેળવાય છે.       

ક્ષમા એ સહિષ્ણુતાનો સહોદર છે. જ્યાં સહનશીલતાનો વાસ હોય છે ત્યાં ક્ષમા નિર્વિવાદપણે હાજર હોય જ છે. ક્ષમા અને સહનશીલતાના પરસ્પર ગુણ થકી જ આ જગત ટકી રહ્યું છે. આપણા વર્તમાન અને ભવિષ્ય ઉપર આપણા નકારાત્મક વિચારોના પોટલાઓની તથા આપણી વણઉકેલાયેલી લાગણીઓની અસર અચૂક પડતી હોય છે. તેને ખેરવી નાખવા માટે, તેનાથી પર બનવા માટે આ ક્ષમા ભાવના એક અમોઘ ઔષધિ છે. પરમ કૃપાળુ શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજી પ્રકાશે છે કે "ક્ષમા એ મોક્ષનો ભવ્ય દરવાજો છે." ક્ષમામાં સત્ય છે, તપ છે, પવિત્રતા છે. આપણે ત્યારે જ શાંત બનીએ છીએ જયારે આપણે ક્ષમાવાન બનીએ છીએ. તેથી જ દરેક સંવત્સરીએ આપણે પરસ્પર ક્ષમા યાચીએ છીએ. આપણને કર્મમળથી વિશુદ્ધ બનાવવાનું ઉચ્ચત્તમ કાર્ય ક્ષમા કરે છે. "ક્ષમા વીરસ્ય ભૂષણમ્". ક્ષમા એ વીરનું આભૂષણ છે. એક વીર પુરુષ જ સાચા હૃદયથી ક્ષમા આપી શકે છે. અધ્યાત્મના ક્ષેત્રમાં, ફક્ત જે વ્યક્તિએ આપણને દુભવ્યા હોય એમને જ માફ કરવાની ક્ષમતાથી ક્ષમાનું કાર્ય સંપન્ન થઇ જતું નથી. એ તો એક એવી સહજ શક્તિ છે, એક આંતરિક ઊર્જા છે કે જે આપણા ક્રોધને આડી અડીખમ દિવાલ બની જાય છે, કે જેથી કોઈની દુઃખદાયક વર્તણુંક આપણને વિક્ષુબ્ધ નથી કરતી. જે પણ જીવાત્માએ આપણા પ્રતિ અન્યાય કર્યો હોય તેમના પ્રત્યે દયાનું અસ્ખલિત ઝરણું વહેતુ રાખનાર આ અપ્રતિમ ગુણ ક્ષમા જ છે.                     

હૈયે વડવાનલ જલે, તોય સાગર ગાય,
હસી જાણે જગ ઝેર પી, સંત તેને કહેવાય.

શુભ્ર સકળકળના પૂર્ણિમા ચંદ્ર જેવા ધીરજ, સહનશીલતા અને ક્ષમા- આ ત્રણેય ગુણોનો દિવ્ય આવિર્ભાવ પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીમાં આપણને ખૂબ જ સુલભતાથી દૃષ્ટિગોચર થાય છે. એમની આંતરિક દશાનું અવલોકન કરવા માત્રથી જ આ તથા એના જેવા બીજા અનેક દિવ્ય ગુણોના આપણે પણ સ્વામી બનતા જઈએ છીએ. એમની પુનિત ઉપસ્થિતિ આપણને ધીર, ગંભીર અને શાંત બનવા માટે પ્રેરિત કરે છે. આપણા ભૌતિક જીવનની ઈચ્છાઓ, માન્યતાઓ, પૂર્વગ્રહો એમના સ્થિર, શાંત, તેજોવલયની નિશ્રામાં શૂન્યતામાં વિલીન થઇ જાય છે. પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી કોઈ પણ પ્રકારના સંતાપ કે ઉશ્કેરાટ, ગર્વ કે અહંકાર, માન કે સન્માન, ઉદ્વેગ કે ઉચાટ, માયા કે ધૂર્તતાથી તદ્દન પર છે.       


પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીનો જગત પ્રત્યેનો, જગત વ્યવહાર પ્રત્યેનો અભિગમ સંસારી જીવોના અભિગમ કરતા સાવ જુદો  છે, અનોખો છે, ન્યારો છે. એમનું વિશ્વ, કોઈ પણ પ્રકારની અર્થહીન દોડધામ, ઉતાવળ, પામર ઈચ્છાઓ, મહત્વાકાંક્ષાઓ, દુન્યવી સુખની અભિલાષાઓ વિગેરે દૂષણોથી રહિત છે. એમના વિશ્વમાં દિવ્ય શાંતિ, અવ્યાબાધ સુખ, વણથંભ્યો આનંદ વિગેરે પરમ ઉત્કૃષ્ટ સુખો ચિરકાળ માટે સ્થાયી છે. આવા વિશ્વના રહેવાસી બનવા માટે આપણે સૌ પણ ઉત્સુક છીએ. તેના માટે આપણા મનમાં ઉદ્ભવતા અગણિત અજ્ઞાનજન્ય વૃત્તિઓ, ભાવો, વિચારોની શૃંખલામાંથી આપણી જાતને મુક્ત કરવી અતિ આવશ્યક છે.       

આપણા એવા અપૂર્વ અહોભાગ્ય છે કે આપણે પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી સમાન સદગુરુનું  પુનિત શરણ પામ્યા છીએ. તેઓએ પોતાનું આખું જીવન, સમગ્ર અસ્તિત્વ ફક્ત અને ફક્ત આપણા ઉત્કર્ષ માટે, આપણા કલ્યાણ માટે, આપણી મુક્તિ માટે સમર્પિત કરી દીધું છે. એમના કરુણામય હૃદયની વિશાળતા, દરેકે દરેક મુમુક્ષુને તેના અસંખ્ય દોષોસહ, પરમ પ્રેમે આવકારે છે. કોઈ પણ કક્ષાનો મુમુક્ષુ હોય, કદાચ મુમુક્ષુ ન પણ હોય, પણ પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીનું વલણ એ પ્રત્યેક સાથે તુલ્ય હોય છે, સમાન હોય છે, ભેદભાવ વગરનું હોય છે. પરમ પૂજ્ય બાપુજીના સ્તુત્ય, સત્ય શિષ્ય અને પરમ કૃપાળુ દેવના સુપાત્ર અનુયાયી એવા પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને પ્રત્યેક જીવમાં ફક્ત એનો આત્મા જ દ્રષ્ટિગોચર થાય છે.       

Patience 3.jpg

એક વાર બન્યું એવું કે, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને સાયલાથી મુંબઈનું વિમાન દોઢ કલાકમાં પકડવાનું હતું. સવારનો સ્વાધ્યાય પરિસમાપ્ત કરીને તેઓ કુટિરમાં બધા મુલાકાતીઓને મળી રહ્યા હતા. તે સમયે મોડું તો થઇ જ ચૂક્યું હતું અને હજુ એમને ભોજન લેવાનું હતું, બેગ તૈયાર કરવાની હતી અને વામકુક્ષી કરવાની પણ બાકી હતી. પણ મુલાકાતીઓની કતાર વધુને વધુ લંબાઈ રહી હતી. ઘડિયાળ પર સતત નજર રાખનારા સેવકે નિર્ણય કર્યો કે તે બહાર ઉભેલી બધી વ્યક્તિઓને એમની મુલાકાત બની શકે એટલી ટૂંકી રાખવાની વિનંતી કરશે. પણ જયારે એ સેવક પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી પાસે આગામી મુલાકાતીનું નામ દર્શાવવા ગયા ત્યારે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ હળવેથી તેમને પાછા જઈને બધાંયને જેટલો સમય જોઈતો હોય તેટલો લેવા કહ્યું. મૂંઝાયેલા સેવકે એ સૂચનનો અમલ કર્યો. આશ્ચર્યકારક રીતે, અસામાન્ય રીતે, બધું જ હરહંમેશની જેમ જ સમુસૂતરું પાર  પડ્યું! દરેક મુલાકાતીને પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી સાથે ભરપૂર સમય મળ્યો, કોઈ પણ પ્રકારની અધીરાઈની લાગણી વગર પ્રત્યેક વ્યક્તિને પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી ખૂબ જ શાંતિથી, ધીરજથી મળ્યા. તેમ છતાંય, ભોજન માટે તથા વામકુક્ષી માટે પર્યાપ્ત સમય પણ સાંપડ્યો!       

Patience 4.jpg
Patience 5.jpg

પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીની ધીરજ વિષે તો જેટલું લખાય તેટલું ઓછું જ છે. દરેક શિબિર પહેલા,  શિબિરના વિષયના શાસ્ત્રોનો તેઓ સમગ્રપણે, સંપૂર્ણપણે વિગતવાર અભ્યાસ ઘણી ધીરજથી કરતા હોય છે. દરેક મહત્વના કાર્યક્રમ કે પ્રસંગ વખતે પણ તેઓ આવું જ ધૈર્યપૂર્ણ અખંડ અધ્યયન કરે છે. એમના ઉપર લખાયેલા દરેકે દરેક પત્ર તેઓ સ્વયં ખોલે છે અને એની ટપાલટિકિટ પણ જાતે કાપીને જે જે દેશની તે હોય એમાં એકઠી  કરે છે. એમના લખાણો, દસ્તાવેજોને તેઓ ચોક્સાઇપૂર્વક યથાર્થ સ્થાને રાખે છે. બધાં ફોલ્ડરોને તેઓ સુવ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવે છે. અર્ધ વપરાયેલા કાગળોનો દળ બનાવીને તેનો અપવ્યય થતો અટકાવે છે.  વિપુલ માત્રામાં સમય તથા ધૈર્ય માગી લેતા આવા તો કેટલાય નાના મોટા કાર્યો કે જે સેવકને સોંપી શકાય એવા હોય છતાં તે, સમયનો ગમે તેટલો અભાવ હોવા છતાં પણ પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી સ્વયં જ કરે છે. તેઓ ચોવીસ કલાકના દિવસમાં અનેક દિવસોનું કાર્ય સમાવી દે છે. સમય જાણે કે એમને વશ વર્તે છે!

Patience 6.jpg
Patience 7.jpg

એક સાંજે, સ્વાધ્યાય પછી, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના નિવાસસ્થાને થોડા મુમુક્ષુઓ આવેલા. ત્યારે ધોબીભાઈ કપડાં આપી ગયા. પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ એ કપડાને અલગ પાડ્યા અને પોતાના કબાટમાં સુઘડતાથી ગોઠવી દીધા. પછી, જે કાગળમાં લપેટાઈને એ કપડાં આવ્યા હતા તેની ચીવટતાથી ઘડી કરી. ત્યાર પછી તેમનું ધ્યાન જેનાથી કપડાં બાંધ્યા હતા એ દોરા પર કેન્દ્રિત કર્યું. એ દોરામાં ઘણી વધારે ગૂંચ પડી ગયેલી. એમની ખૂબ જ સહજ એવી લાક્ષણિક ધીરજથી અને શાંતિથી પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રી એક પછી એક ગૂંચને કોઈ પણ પ્રકારની ઉતાવળ વગર ઉકેલી રહ્યા હતા. એક યુવા મુમુક્ષુ, કે જે આ બધુંય નિહાળી રહી હતી, તેણે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને આ કાર્ય પોતાને સોંપવાની વિનંતી કરી. પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીએ, એની વિનંતીને સ્વીકારીને, એને દોરી તૂટે નહિ એ રીતે ઘણી ધીરજથી, ચીવટતાપૂર્વક કરવાની સૂચના આપી.       

આપણા પૂર્વકર્મોના પરિણામના કારણે આપણા ધૈર્ય ગુણની કસોટી સતત થતી હોય છે. પણ પ્રત્યક્ષ સાક્ષાત અખૂટ ધીરજના સ્વામી એવા પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને અવલોકી-અવલોકીને આપણને એ દ્રઢ થાય છે કે એમની પવિત્ર કલ્યાણકારી નિશ્રામાં આપણે પણ એમના ગુણોને ચોક્કસ આત્મસાત કરી શકીશું.       

"જ્ઞાનીને અવલોકીએ છીએ અને તેમ થઈએ છીએ." એમના જેવા બનવા માટે નીચેના થોડાં મુદ્દાઓ વિચારીએ.

૧) વર્તમાનમાં જ જીવવું ~ "વર્તમાન વર્તે સદા સો જ્ઞાની જગમાંય".

ચાલો આપણે આપણા દરેક કાર્યમાં અને દરેક વિચારમાં ધીરગંભીરતા કેળવીને વર્તમાનમાં આપણું જે કાર્ય ચાલુ છે તેમાં જ હાજર રહીએ. વિવેકથી વિચારીને દરેક કાર્ય કરીએ. આપણા મનને ભૂતકાળના તણાવોથી અને ભવિષ્યની ચિંતાથી રહિત બનાવીએ, કેમ કે હરહંમેશ અત્યારની જ ક્ષણ આપણા હાથમાં હોય છે. ભૂતકાળ વીતી ચૂક્યો છે અને ભવિષ્ય આપણને ચક્ષુગોચર નથી. માટે જ પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી આપણને વર્તમાનની એક એક ક્ષણનો સદુપયોગ કરવાનું વારંવાર બોધે છે.

૨) ધ્યાન

ધ્યાન આપણને નિ:સ્પૃહ, અનાસક્ત બનવાની સમર્થતા આપે છે, આપણી દ્રષ્ટિને વિરક્તતા આપે છે. દુન્યવી જોડાણોની આપણા મન ઉપરની પકડને ઢીલી પાડતા જઈને ધ્યાન આપણને શુદ્ધ, નિર્મળ, શાશ્વત આનંદના મૂળ સ્ત્રોત સુધી પહોંચાડે છે. નકારાત્મક અને હાનિકારક વિચારો આપણા મનમાં ઉઠે ત્યારે કોઈ પણ પ્રતિભાવ આપ્યા વગર આપણે ફક્ત એના જોનાર બનીએ,  જાણનાર રહીએ, અસંગ રહીએ તો એને વિદાય થવું જ પડશે. સાધકે પોતાના લક્ષને, પોતાની એકાગ્રતાને, પોતાના ધ્યેયને પરમાત્મા સાથે ઐક્યભાવ સાધવામાં જ લગાવીને ધ્યાન કરવું જરૂરી છે. પસાર થતી દરેક ક્ષણના સાક્ષીમાત્ર રહેવું એ જ એની ચાવી છે.

૩) શાંત સ્વીકારની ભાવના

અનાદિકાળથી, અનંતાનંત કર્મોના જથ્થાથી આપણો આત્મા આવરિત છે. જે કંઈ પણ આપણા જીવનમાં બની રહ્યું છે, તે આ સંચિત કર્મોનો ઉદય જ છે. તે ઉદય ઉપર આપણો કોઈ અંકુશ શક્ય જ નથી ત્યારે તેનાથી વ્યથિત થવું, મૂંઝાવું, ઉદ્વેગ-ઉચાટ કરવો એમાં કોઈ સાર્થકતા નથી. તેથી કષાયજનિત પરિણામોમાં શક્તિનો વ્યય ન કરતા, તેનો શાંત સ્વીકાર કરવાથી મનમાં શાંતિ વેદાય છે, હૈયામાં આનંદ ઉભરાય છે અને નવા કર્મનું બંધન નિવારી શકાય છે. પરિસ્થિતિને સામેની વ્યક્તિની નજરે જોવાનો પ્રયત્ન, આપણા મનને નકારાત્મક વિચારોથી પાછું વાળે છે. વાંસળી જેવા પોલા બનવાની આત્મકળા જીવનમાં વણાઈ જાય તો એક દિવ્ય સંગીત આપણા અંતરના અણુ~અણુમાંથી રેલાશે.

૪) શ્રદ્ધા

આપણું જીવન એક સુદીર્ઘ પ્રવાસ છે. કસોટીના કાળ દરમિયાન આપણે વ્યગ્ર બની જઈએ ત્યારે આ ભાવનાથી આપણી જાતને રંગવાની છે - "હે પ્રભુ, તે બધાં સંજોગો મારા કલ્યાણ માટે જ સર્જ્યા છે અને તું હંમેશા મારી સાથે જ છો એની મને પૂર્ણ શ્રદ્ધા છે." એમની દિવ્ય ઉપસ્થિતિ, પ્રેમ અને કરુણા આપણી સમસ્યાઓનો યોગ્ય પ્રતિસાદ આપવા માટે પ્રેરણાબળ બનશે. ભગવાનના અનંત, અખૂટ, અપાર પ્રેરણાબળ સામે આપણી સમસ્યાઓની શક્તિ તૃણવત છે.

૫) જતું કરો   

જે સંજોગોમાં બદલાવ લાવવો શક્ય જ નથી તેને સ્વીકારી લેવા. આપણા અંકુશમાં ન હોય એવી ઘણી પરિસ્થિતિ આપણા જીવનમાં ઉદ્ભવતી હોય છે, ત્યારે તેને જેમ છે તેમ સ્વીકારી લેવા એ જ ઉત્તમ કૂંચી છે. જયારે આપણે જતું કરીએ છીએ ત્યારે આપણે સ્થિર, નિશ્ચળ બનીએ છીએ અને આપણું પ્રક્ષુબ્ધ મન સ્થિર થાય છે, સાચી શાંતિમાં ઠરી જાય છે.

૬) કઠણાઈની જિજ્ઞાસા કરવી, રુચિ રાખવી

કઠણાઈનો વિકલ્પ પસંદ કરવાથી આપણી સહનશીલતામાં વૃદ્ધિ થાય છે. સામાન્ય રીતે જયારે આપણામાં સુસ્તી વર્તાતી હોય ત્યારે આપણને વિશ્રાંતિ લેવાની ઈચ્છા થાય છે. પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી કહે છે કે ત્યારે તો 'આપણે વધુ કામ કરવું જરૂરી છે'.  આપણા શરીર પાસેથી આપણે જેટલા વધુ કામ લઇ શકીએ તેટલું લેવું અગત્યનું છે.        

ખ્રિસ્તી ધર્મશાસ્ત્રી "લેવિસ સ્મેદેસ"નું  એક અવતરણ અંતમાં ટાંકીએ કે જેના ઉપર વિચાર કરીને એને અમલમાં મૂકવું આવશ્યક છે: "કોઈના માટે સાચા હૃદયની ક્ષમા આપણામાં ત્યારે જ ઉદ્ભવે છે કે જયારે આપણે તે વ્યક્તિ જેવી હોય તેવી જ તેને સ્વીકારીએ છીએ".

Moments of Insight: Patience, Tolerance & Forgiveness

“Tolerance and patience should not be read as signs of weakness. They are signs of strength.”
— Dalai Lama

The rays of the rising sun gently caressed Param Pujya Bhaishree’s face as he sat cross-legged on the bed eating Tulsi leaves from a bowl placed before him. As he chewed on the first one,  his eyes sparkled with a hint of humour. He gently asked to meet the sevak who had served him the leaves.  When he arrived, Param Pujya Bhaishree smilingly asked, “Have you tasted these leaves?” 

When the sevak said he hadn’t, Param Pujya Bhaishree, still smiling, asked him to taste one. Not aware that there had been a huge mistake on his part, the sevak helped himself to a couple of leaves from the cup. To his utter embarrassment he realised he had served Param Pujya Bhaishree leaves that looked like Tulsi but were not. He was full of remorse.

Bhaishree taking tulsi.jpg

It had so happened that, the person who normally got Tulsi leaves for Param Pujya Bhaishree was running late, and had indicated a Tulsi plant pot outside Param Pujya Bhaishree’s kutir to the sevak, asking him to get the leaves from the same. However, as he stepped towards the Tulsi plant, he saw a similar looking plant right next to it, with much larger, cleaner and fresher leaves. Delighted that he had found a better ‘Tulsi’ plant, he plucked leaves from the other plant, washed them and presented them to Param Pujya Bhaishree.

On realising his folly, he apologised to Param Pujya Bhaishree. Ever forgiving, Param Pujya Bhaishree laughed and casually brushed aside the topic as though it was nothing. The episode reflects Param Pujya Bhaishree’s patience with a mistake that was brought out in a compassionate way,  thereby ensuring that the disciple learns from it, tolerance for the person who made him chew a leaf that he was not meant to eat, and ready forgiveness for an act of human folly that he did not  consider worthy of a reprimand. 

All of us aspire to accept people as they are, to accept the good as well as the bad in everyone. However, the hard part is actually doing it. To Param Pujya Bhaishree, accepting everyone as they are and everything as it is, comes naturally. He does not have to aspire or try.

The western coast of Gujarat is famous for its hot summers. Being close to the desert, Sayla, in particular, experiences scorching heat, that is not just very uncomfortable but also makes one susceptible to illnesses. Most disciples avoid Sayla during the summer, fearing the heat. But the heat, or the presence of just a handful of seekers at the ashram during the time, is not a deterrent for Param Pujya Bhaishree. Every summer, he is there at the appointed hour and his schedule remains unchanged. He walks from his kutir to the Swadhyay hall, Prashant Nilay and Annapurna three to four times a day under a punishing sun, unflappable as always, an oasis of stillness and calm.

Ask him about the heat and he replies, “Garmi bahu saras che (the heat is very nice)”. Only a person with boundless tolerance who has detached himself from his bodily existence can call the harsh heat, “saras.”

Bhaishree Walking.jpg

Every interaction with Param Pujya Bhaishree, however small, leaves a deep and positive impact on us and teaches us profound lessons for a lifetime. Let us, with complete dedication, attempt to tolerate what we can and progress towards tolerating what we cannot, with an attitude of acceptance, compassion and detachment. Let us by the virtue of dedication practice what he preaches. 

સહનશીલતા  અને  ધીરજને  ક્યારેય નબળાઈ ન માનવા. આ  ગુણો તો આંતરિક ઓજસના પ્રતિક  છે.
— દલાઈ લામા 

પલંગમાં બેસીને, તુલસીના પાન વાપરતાં, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના તેજસ્વી વદન પર પ્રભાતના રવિકિરણો પ્રકાશી રહ્યા હતા. તુલસીનું પહેલું પાન વાપરતા જ, નયનોમાં રમૂજના  ચમકારા સાથે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ મૃદુતાથી, જે સેવકે તેઓને તે સવારે તુલસીના પાન પીરસ્યા હતા તેને મળવાનું કહ્યું. જ્યારે તે સેવક પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને મળવા આવ્યો ત્યારે તેઓએ મલકાતાં મલકાતાં સેવકને પૂછ્યું કે, “તે આ પાન ચાખી જોયા છે? જ્યારે તે સેવકે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના આ પ્રશ્નનો નકારાત્મક જવાબ આપ્યો, ત્યારે એક રમતિયાળ સ્મિતસહ, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ સેવકને તે પાન ચાખવાનું કહ્યું.

પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીના આદેશ પ્રમાણે તે સેવકે કપમાંથી એક-બે પાન લીધા. પાન ચાખતા જ સેવક આશ્ચર્યચકિત થઇ ગયો અને તેનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું, કારણ કે તે પાન તુલસીના હતા જ નહીં! સેવક માની જ નહીં શક્યો, કે તેણે પોતે તુલસીની બદલે કોઈ બીજા જ છોડના પાન પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને વાપરવા આપ્યા હતા - તેનું હૃદય ધબકારો જ ચૂકી ગયું.

તે દિવસે એવું બન્યું હતું કે, જે સેવક, પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી  માટે હંમેશા  તુલસીના પાન લાવતો હતો તે થોડો મોડો પડયો હતો તેથી તેણે આ બીજા સેવકને પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીની કુટીરની બહારનો તુલસીનો ક્યારો બતાવી રાખ્યો હતો. જયારે તે બીજો સેવક તુલસીના પાન લેવા આવ્યો ત્યારે તેણે તે ક્યારાની બાજુમાં તુલસી જેવો જ દેખાતો બીજો ક્યારો જોયો, જેના પાન વધારે મોટા, ચોખ્ખા, લીલા-છમ અને તાજા હતા. આથી, તે સેવકે, આ ક્યારાની નૂતન શોધથી ગર્વ અનુભવતા, આ બીજા ક્યારામાંથી પાન ચૂંટીને, ધોઈને પોતાના સદ્દગુરુને પીરસ્યા.

સેવકે, પોતાની આ ભૂલ સમજાતાં જ, પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીની માફી માંગી. પરંતુ, ક્ષમામૂર્તિ પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ, જાણે કશું બન્યું જ ન હોય એવી રીતે સહજતાથી,આ આખા પ્રસંગને નજીવો બનાવીને વિસારી દીધો! તે દિવસ પછી પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીએ આ પ્રસંગનો ક્યારેય ઉલ્લેખ સુધ્ધાં કર્યો નથી - આવી ઉત્કૃષ્ટ છે આપણા સૌના લાડલા પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી ની ધીરજ અને સહનશીલતા.

Bhaishree eating Tulsi.jpg

આપણા બધાંની મનોકામના હોય છે કે આપણામાં લોકોના  સારા કે નરસા પાસાઓનો શાંત સ્વીકાર કરવાની ભાવના વિકસે -પણ, આ બાબતને અમલમાં મૂકવી અત્યંત દુષ્કર છે! પરંતુ, આપણા પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને  એ સ્વભાવસિદ્ધ છે - તેઓ સદૈવ પ્રત્યેક વ્યક્તિને, દરેક પરિસ્થિતિને સહજતાથી સ્વીકારી લે છે. 

ગુજરાતનો ઉનાળો, અને તેમાં પણ સાયલાનો ઉનાળો તો ભલભલાના હાંજા ગગડાવી દે એવો હોય છે. ગરમી તો કહે, મારું જ કામ!  મુમુક્ષુઓ, મોટે ભાગે આવી તીક્ષ્ણ ગરમીને કારણે, ઉનાળા દરમિયાન સાયલા આવવાનું પસંદ નથી કરતા. પરંતુ પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને આવું કશું જ ક્યારેય બાધારૂપ બનતું નથી. ઉનાળા દરમિયાન ઘણા જ ઓછા પ્રમાણમાં મુમુક્ષુઓ આશ્રમમાં હોય. છતાં, દરેક શિબિર, નિયમાનુસાર જ ચાલુ રહે. શાંતસ્થિરતાના આશ્રયસ્થાન એવા પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીની દિનચર્યા જરા પણ બદલાય નહિ. ધોમધખતા તાપમાં, તેઓ કુટિરથી સ્વાધ્યાય હૉલ, પ્રશાંત નિલય અને અન્નપૂર્ણા,  દિવસમાં અનેકવાર ચાલતાં જ પહોંચે - સૂર્યના રોષને તેઓ પોતાની કોઈ પણ પ્રવૃત્તિમાં બાધા પાડવા જ ન દે.

ઉનાળાને કારણે પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીની તબિયતની ચિંતા કરતા, તેઓની નજીકના સેવકો ઘણી વાર પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીને ફોનથી ગરમી વિષેે પૃચ્છા કરે. પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રીનો જવાબ એક જ હોય કે - “ગરમી બહુ સરસ છે!”  જેમનામાં  ઉત્કૃષ્ટ પ્રકારની સહનશીલતા સ્વાભાવિકપણે પ્રદીપ્ત હોય અને પોતાના આત્માને દેહથી સદૈવ જુદો જ અનુભવતા હોય, તેવા મહાત્મા જ આવી અસહ્ય ગરમીને સહજતાથી “સરસ” કહી શકે અને સમભાવથી સહી શકે.

પરમ પૂજ્ય ભાઈશ્રી  સાથેની દરેક  ક્રિયાપ્રતિક્રિયા, ભલેને ગમે તેટલી નાની હોય, આપણા વ્યક્તિત્વ પર એક ગહન સકારાત્મક પ્રભાવ પાડે છે અને આપણને આધ્યાત્મિક ઉત્થાનના પાઠ શીખવી જાય છે. ચાલો, આપણે સૌ સહજસ્વીકૃતિ, અનુકંપા, અને અનાસક્તભાવ જેવા ગુણો કેળવીને, ઉત્કૃષ્ટ સમર્પણભાવથી, પરમ પૂજ્ય ભાઇશ્રીના પુનિત બોધને આપણા જીવનમાં ચરિતાર્થ કરીએ અને  તેને જ આપણું પરમ કર્તવ્ય બનાવીએ. 

Three aid and equipment Support Camps for the disabled in Verawal, Thara and Dhanera

Support Camp 1

Location: Veraval

On 23rd of December 2017, Mumbai-based donors Varjivandas Shah family and Raj Saubhag Ashram organized an aid and equipment support camp for the disabled in Verawal.

A total of 405, disabled people were provided wheelchairs, tricycles, artificial limbs, hearing aids, calipers and educational kit for the mentally challenged pupils, and other equipment to help them cope with on-going or recurring physical disabilities.  All equipment was given free of cost.

In the first week of November 2017, 9 volunteers from Ashirwad Trust for the Disabled, Sayla surveyed 40 villages, distributed pamphlets, encouraged people to have their disabilities assessed during two diagnostic camp held in Shri Shantinath Jain Derasar on the 16th-17th of November and Navdurga Mataji Mandir in the last week of November.  The volunteers required 9 days to reach most of the families in these 40 villages.

Doctors then arrived a fortnight after the survey team finished the initial task.  During the diagnostic camp, the patients were assessed and their requirements noted.

On the 23rd of December, the entire support staff, doctors, volunteers and donors arrived to ensure that the equipment was handed over to the patient and he/she was advised about usage of the equipment.  Among the equipment distributed were tricycles, wheelchairs, prosthetic limbs, crutches, C P walkers, hearing aids, surgical shoes and educational kits.

Support camps for the disabled have been known to provide immense relief to patients twice-cursed – by disease and by poverty.

Veraval Camp 1.jpg
Veraval Camp 2.jpg
Veraval Camp 4.jpg
Veraval Camp 3.jpg

Support Camp 2

Location: Thara 

A total of 127 villages like Kankarej, Radhanpur, Harij, and Disa from Patan Zilla were surveyed and 400 people were shortlisted at the diagnostic camp and 322 disabled poor people were given aids and appliances according to their needs.

Thara Camp 1.jpg
Thara Camp 2.jpg
Thara Camp 3.jpg

Support Camp 3

Location – Dhanera, Banakantha, Palanpur

Several Indian families living in the UK chose to sponsor a support camp for the disabled in Banakantha. Heavy floods, where 10-feet deep water collected in residential areas, causing heavy monetary loss and damage to property and equipment, had struck this region earlier.

Volunteers from Ashirwad Trust for the Disabled, Sayla surveyed Disa, Dantiwada, Lakhani and Tharad talukas.  Diagnostic camps were held in Shri Ramchandra Savrajbhai Shah Hospital

Over 404 disabled people were provided wheelchairs, tricycles, artificial limbs, hearing aids among others.  A month before the actual camp was to be held; about 55-60 villages were surveyed by 7 volunteers, who camped in the region for a week. Following a standard operating procedure, the diagnostic camp was held about a fortnight after the survey team completed their assignment.  The doctors shortlisted the patients and their requirements, and the final support camp is organized in the presence of donors.

Raj Saubhag Ashram thanks donors – Dr. Bhupenbhai and Neetaben Mehta, Nanalal Katariya, Kantaben Katariya, Bhanumati Kataria, Satishbhai Katariya, and Laxmiben and Manjuben Popat family for supporting such a noble cause.

Dhanera Camp 4.jpg
Dhanera Camp 2.jpg
Dhanera Camp 3.jpg
Dhanera Camp 1.jpg

100 Ekant Maun Shibirs Completed

Swadhyay 1.jpg

This January 2018 Ekant Maun Shibir marked a milestone as Param Pujya Bhaishree completed his 100th Ekant Maun Shibir. Taking the subject of Param Pujya Kalidasbapuji's letters 7, 8 and 9, Bhaishree emphasised the impoprtance of our sadhana and our goal of removing Darshan Mohniya Karma and attaining Samyak Darshan.

Since the initial Ekant Maun Shibirs in 2006 Bhaishree has taken over 32 subjects.

Screen Shot 2018-01-30 at 05.04.07.png

A total of 384 sadhaks have taken part, many repeatedly. The breakdown is shown below. The top 10 sadhaks in terms of attendance to shibirs is also shown below with Pushpaben V. Shah attending 84 of the 100 shibirs.

Shibir 100.png
Shibir 100 record.png

Thank you to Palak and Yashica for their efforts in compiling the data.

Determination & Enthusiasm - સંકલ્પશક્તિ અને ઉત્સાહ

We celebrate Param Pujya Bhaishree's divinity through the wonder of his virtues. Each month a different writer has captured the inspirations drawn from Bhaishree's life that shed light on these beautiful virtues and help us recognise his inner being.

This month we explore Param Pujya Bhaishree's virtues of Determination & Enthusiasm.

Firm Determination and Unwavering Enthusiasm:

Nothing is impossible in this world. If one adheres resolutely to the motive behind a task, it’s achievable.

Determination is the steely resolve and steady focus on the task at hand in the most trying circumstances. It allows no room for pessimism or dejection. Unwavering enthusiasm is the ability to maintain and sustain a high level of enthusiasm from the start of the task till its completion.

Determination and enthusiasm are complementary virtues. Only where there is strong determination can there be unwavering enthusiasm, and only when there is enthusiasm, can strong determination be sustained.

Enthusiasm 2.jpg

Both are foundational virtues in that they lead to the acquisition of many other virtues. Determination and enthusiasm drive out laziness, the biggest adversary of success and build virtues such as patience, concentration, thinking, self-confidence, wisdom, discipline, cheerfulness, fearlessness, organisation and regularity.

If these two virtues are so important in achieving worldly success, their importance in the spiritual sphere cannot be overemphasized. A seeker’s goal of self-realisation may appear arduous at the outset but when he or she meets a true Guru and walks the path of devotion and faith with determination and enthusiasm, the goal appears magically achievable.

determination 1.jpg

How can a seeker develop these virtues and sustain them? By listening to the words of the one person in whom these virtues reach their pinnacle - Param Pujya Bhaishree. And by imbibing these words and implementing them in one’s life. To help seekers develop these qualities, Bhaishree repeatedly stresses upon them in his discourses. Whenever a seeker finds himself or herself in a difficult situation or whenever negative thoughts arise, Bhaishree’s motivational words resonating with positivity drive away all fears and negativity from the mind. They break the shackles of difficulties and open the doors to success.

Determination 2.jpg
Simplicity 1.jpg

Unshakeable faith in one’s Satdev (true deity) and Satguru (true guru) has the subtle power to see you through tough and challenging times with enthusiasm and determination.

Bhaishree often tells us to do whatever we do with enthusiasm, and that’s evident in his life. He never utters negative words. He undertakes even the most ordinary activity with enthusiasm and achieves it with determination. Many are witness to the way he completes challenging projects and achieves miraculous outcomes by the sheer force of his will power and zeal. Some instances:

(1) In the centennial year of Param Krupaludev’s dehvilay (passing away), a biographical film, book, CD and video CD were planned. However, at the time  this project was being discussed in December 1999, nobody except Bhaishree believed that the book would be ready by its deadline of May 7, 2000. Even the author of the book, Dr. Kumarpal Desai, expected the book to be ready only by September 2000. He saw no way to release the book earlier than that. However, Bhaishree remained firm that the book should be ready by May 7, 2000, or else it would not achieve its purpose. Bhaishree would motivate the team, meet Dr. Kumarpal Desai and even the printers. It was thanks to him that the book was ready for launch on April 30, 2000.

(2) Ninama’s revival: The earthquake of 26th January 2001 had caused great devastation in Gujarat. While Kutch was most affected, several villages and hamlets of Saurashtra had suffered great loss of life and property. One such village was Ninama in Sayla district, which was almost fully destroyed. The vast majority of government relief was being used in Kutch. Ninama was excluded from the relatively little help coming to Saurashtra because of some anti-social elements. The situation was worrisome. When Bhaishree heard of the matter and saw the suffering of the residents of Ninama, he promptly adopted the village and got to work. In spite of warnings from local officials on account of the anti-social elements, Bhaishree continued the mammoth work of resurrecting the village without paying any heed. He had a simple counter: “Why should 1500 people suffer due to the deeds of 20-25 unworthy people? Who will help them?”
Taking up this project was difficult enough. The other issue was that at that time, there were no concerted funds or resources for the village. Bhaishree’s overpowering will power turbocharged with enthusiasm changed all that. The physical metamorphosis was effected by sheer mental strength.

The project had an estimated cost of Rs 3 crore. How was such a large sum to be arranged so quickly? It so happened that the main trustee of the Gujarat relief fund and the trustee of Veerayatan were travelling to Kutch and were invited to Sayla on the way. When they were informed of Ninama’s plight, they pledged Rs 1 crore. The government pledged another Rs 1.5 crore. That left a balance of Rs 50 lakh. Bhaishree got us to contact the Times of India Foundation which was actively involved in humanitarian work but they did not work in collaboration with another organisation. However, on Bhaishree’s instructions, the situation was presented to the CEO of the organisation. And to everyone’s surprise, the Foundation pledged Rs 1.crore. All the development were nothing but a tribute to Bhaishree’s vision, iron will and enthusiastic pursuit of goal. Ninama could be raised and redeveloped admirably.

determination 4.jpg
determination 5.jpg

(3) Reviving the poorly managed government hospital Community Health Centre (CHC): The ashram faced many hiccups and hindrances when it took over the management of the government hospital CHC in Sayla. The centre needed continuous attention and intervention for a long time. Just when it seemed to begin functioning smoothly, some anti-social people created problems. This ended up getting the centre a negative report and reduced support from the government. When the ashram people looking after the Centre proposed dropping out of the centre, Bhaishree denied permission. He had a deep concern for the poor and the destitute people who visited the centre. He guided us to face the situation bravely and find solutions. He asked us to work with care and love and without any feelings of discrimination towards anyone. Thanks to his courage of conviction and refusal to be daunted, Bhaishree was proved right once again. All was well in some time and the centre became the villager’s pride and sanctum of refuge.

Today, the centre holds the top position among almost 300 such centre in the state! This is the only community health centre where a host of specialists such as gynaecologists, surgeons and paediatricians among others offer full time service.


રઢ સંકલ્પશક્તિ અને અક્ષય ઉત્સાહ

કુછ ભી નહિ અસંભવ જગ મેં, સબ સંભવ હો સકતા હૈ,
કાર્ય હેતુ યદિ કમર બાંધ લો, તો સબ કુછ હો સકતા હૈ..

કોઈ પણ કાર્યની શરૂઆત કરતાં એ કાર્ય યથાતથ્ય રીતે સફળ બનાવવા માટે દ્રઢ મનોબળ સાથે મક્કમ નિર્ધાર કરવો અને જ્યાં સુધી કાર્ય સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી ગમે તેવી વિપરીત પરિસ્થિતિ ઊભી થાય, કાર્યને સફળ કરવું એ અસંભવ લાગવા લાગે - એવા મોટા વિઘ્નો આવે છતાં, એ દ્રઢ મનોબળ અને મક્કમ નિર્ધાર ટકાવી રાખી વ્યવસ્થિત આયોજન સાથે કાર્યને પાર પાડવા માટેનાં પ્રયત્નો કરતાં થાકવું નહિ એ છે દ્રઢ સંકલ્પશક્તિ - નિશ્ચયાત્મકતા (determination).
અને કાર્યની શરૂઆત જે ઉમંગ અને ઉલ્લાસથી કરી હોય તે જ ઉમંગ અને ઉલ્લાસ કાર્ય પૂરું થાય ત્યાં સુધી એવો ને એવો જ ટકાવી રાખવો એ છે અક્ષય ઉત્સાહ (enthusiasm).

આ બંને ગુણો ખરેખર તો એકબીજાના પૂરક છે. જો દ્રઢ સંકલ્પ હોય તો જ ઉત્સાહ અક્ષય બને છે, અને ઉત્સાહ હોય તો જ સંકલ્પબળ ટકી રહે છે.

આ બંને ગુણોને ગુણસમુદાયમાં અગ્રીમ સ્થાન આપી શકે, કારણ કે આ બંને ગુણો જીવમાં જેમ જેમ વિકાસ પામે છે તેમ તેમ તે જીવ બીજા અનેક ગુણોનો સ્વામી બનતો જાય છે. સફળતાનો સૌથી મોટો શત્રુ એવો “પ્રમાદ” એ આ બંને ગુણોના વિકાસથી ટળે છે. ધીરજ, એકાગ્રતા, વિચારશક્તિ, આત્મવિશ્વાસ, વિવેક, અનુશાસન, પ્રફુલ્લિતતા, નિર્ભયતા, સુવ્યવસ્થિતતા, નિયમિતતા જેવા અનેક ગુણો પ્રગટે છે. આવી વ્યક્તિનું જીવન બીજા જીવો માટે પણ પ્રેરણાદાયી બને છે.

Enthusiasm 1.jpg

આ બંને ગુણો સામાન્ય સાંસારિક કાર્યને સફળ બનાવવામાં પણ જો આટલા ઉપયોગી હોય તો મુમુક્ષુ આત્માઓએ તો આ ગુણોનું મહત્ત્વ કેટલું ઊંચું આંકવું ઘટે ! મુમુક્ષુ જીવનો જે મુખ્ય લક્ષ છે - “આત્મદર્શન” તેને પ્રાથમિક દ્રષ્ટિએ સિદ્ધ કરવું ખૂબ જ વિકટ અને કપરું લાગે, પરંતુ સાચા  સદગુરુ   મળ્યે, ભક્તિ અને શ્રધ્ધાના માર્ગે જો દ્રઢ સંકલ્પશક્તિ અને અક્ષય ઉત્સાહ જેવા ગુણો ઉમેરાય તો ‘આત્મદર્શન’ જેવું અતિવિકટ લક્ષ પણ સરળ અને સુગમ બને છે.

મુમુક્ષુઓએ આ ગુણો પોતાના આત્મામાં કઈ રીતે વિકસાવવા અને ટકાવી રાખવાં?

જેમનામાં આ બંને ગુણો પૂર્ણાતાને પામ્યા છે એવા શ્રી સદગુરુ એટલે કે પ.પૂ. ભાઈશ્રીના વચનબળે, તેમના બોધવચનો સાંભળી તેને અંતઃકરણમાં ઉતારી જીવનમાં અનુસરતાં આ ગુણો મુમુક્ષુમાં વિકાસ પામતાં જાય છે.  પ.પૂ. ભાઈશ્રી પણ મુમુક્ષુઓમાં સંકલ્પબળ અને ઉત્સાહ વધે એ માટે વારંવાર તેમના સ્વાધ્યાયો અને આશીર્વચનોમાં આ બંને ગુણો પર ખૂબ ભાર મૂકે છે. મુમુક્ષુ જીવે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં કે પછી નકારાત્મક વિચાર ઉદ્ભવે ત્યારે પ.પૂ.ભાઇશ્રીના ઉત્સાહપ્રેરક અને સકારાત્મકતાથી ઉભરાતાં બોધવચનો મનમાં જાગૃત કરતા તે નકારાત્મક વિચારો દૂર થઈ શકે છે અને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં પણ સફળતાનો માર્ગ શોધી શકાય છે.

Determination 8.jpg

સાચા દેવ અને સદગુરુ પ્રત્યેની અવિચળ શ્રદ્ધા એ એક અદ્રશ્ય ચમત્કારિક શક્તિ છે. કાર્ય જયારે વિકટ હોય ત્યારે ઈશ્વર અને ગુરુ સદૈવ મારી સાથે છે એવી શ્રદ્ધા  આપણા ઉત્સાહ અને સંકલ્પને ટકાવી રાખે છે. કાર્યની પાછળ રહેલો હેતુ જો સતત યાદ રહે તો પ્રમાદ પ્રવેશતો નથી અને ન તો ઉત્સાહ ઓસરી જાય છે.  જ્યાં સમજવાનો, શીખવાનો અને જીવનમાં કંઈક વિશેષ કરવાનો અભિગમ છે, ત્યાં ઉત્સાહ અને સંકલ્પબળ જળવાયેલાં રહે છે. પરંતુ હા, આવા અભિગમની સાથે ધીરજ અનિવાર્ય છે. જ્યાં ઉતાવળ છે ત્યાં ચંચળતા, ભય, મૂંઝવણ, ગૂંચવણ બધું હોય છે. સંકલ્પ ડગમગી જાય છે અને ભયને કારણે ઉત્સાહ ખોવાઈ જાય છે. આ બંને ગુણોને ટકાવી રાખવા માટે અન્ય લોકોના નિરુત્સાહી અને નિષેધાત્મક વલણની યથાયોગ્ય સમીક્ષા તેમજ ઉપેક્ષા પણ જરૂરી છે.

Determination 7.jpg

નાનામાં નાના કે મોટામાં મોટા એવા દરેક કાર્ય માટે પ.પૂ. ભાઈશ્રીમાં રહેલ અક્ષય ઉત્સાહ અને દ્રઢ સંકલ્પશક્તિ સ્પષ્ટપણે દ્રશ્યમાન થાય છે. પ.પૂ. ભાઈશ્રીને કોઈએ ક્યારેય પણ નકારાત્મનક વાત કરતા સાંભળ્યા નથી. ભાઈશ્રી તો અખંડ ઉત્સાહનો પૂંજ છે. તેઓ હંમેશા પ્રફુલ્લિત રહે છે. તેમને જોતાં જ આપણી અંદર રહેલી નકારાત્મકતા દૂર થાય છે. અને આનંદનો સંચાર થાય છે. ક્યારેય કોઈ પણ શુભ કાર્ય માટે પ.પૂ. ભાઇશ્રીએ આ કાર્ય યથાયોગ્ય રીતે પૂરું નહિ થઇ શકે એવો નકારાત્મક વિચાર કે અભિપ્રાય દર્શાવ્યો નથી. અમુક કાર્યોમાં તો પ.પૂ. ભાઈશ્રીનાં સંકલ્પબળના ફળરૂપે જાણે ચમત્કાર જ અનુભવાયા છે. એવા અનેક પ્રસંગો છે કે જેમાં પ.પૂ. ભાઈશ્રીના આ ઉત્કૃષ્ટ ગુણોના પ્રત્યક્ષ દર્શન થાય છે, કે જેના વિના અમુક કાર્યો સફળ કરવાં અસંભવિત બન્યા હોત. એમાંનાં અમુક પ્રસંગો અહીં વર્ણવ્યા છે.

(1) પરમ કૃપાળુ દેવના દેહવિલય શતાબ્દી વર્ષની ઊજવણી રૂપે, પરમ કૃપાળુ દેવનું  જીવનચરિત્ર દર્શાવતું પુસ્તક, ફિલ્મ, ઓડિયો અને વિડિઓ CD વગેરે તૈયાર કરવાનું નક્કી કર્યું હતું. ડિસેમ્બર 1999 માં જયારે આ બાબતે ચર્ચા-વિચારણા થઇ રહી હતી ત્યારે, એકમાત્ર પ.પૂ. ભાઈશ્રી સિવાય દરેકે દરેક વ્યક્તિને પુસ્તક સમયસર (7 મી મે -2000) તૈયાર થવું અસંભવિત લાગ્યું હતું, અરે! સ્વયં પુસ્તકના રચયિતા પદ્મશ્રી ડૉ. કુમારપાળભાઈ દેસાઈએ પણ કહ્યું હતું કે પુસ્તક સપ્ટેમ્બર -2000 સુધીમાં તૈયાર થઈ શકશે. તેઓને પ્રસંગની અગત્યતા સમજાવી પુસ્તક સમયસર તૈયાર કરાવી આપવા માટે વિવેકપૂર્વ આગ્રહ કરવામાં આવ્યો, છતાં તેઓએ વહેલામાં વહેલા ઓગસ્ટ-2000 સુધીમાં પુસ્તક તૈયાર કરાવી આપવાની તૈયારી બતાવી. પરંતુ પ.પૂ.ભાઈશ્રીનો તો દ્રઢ નિર્ધાર હતો.   ‘પુસ્તક 7મી મે -2000 સુધીમાં તૈયાર થઇ જ જવું જોઈએ, અને જો એ પ્રમાણે નહી થાય તો પુસ્તકની કોઈ કિંમત રહેશે નહિ’ એમ કહી પ.પૂ.ભાઈશ્રીએ આખી ટીમને ઉત્સાહપ્રેરક માર્ગદર્શન આપી કાર્યને સફળ બનાવવા માટે તૈયાર કરી ભાઈશ્રી જાતે કુમારપાળ દેસાઈ ને મળ્યા, પ્રિન્ટિંગ પ્રેસની પણ મુલાકાત લીધી. પ.પૂ.ભાઈશ્રીના દ્રઢ સંકલ્પશક્તિ અને અવિરત ઉત્સાહ બળથી આખરે ધ્યેય સિદ્ધ થયું અને પુસ્તક 30મી એપ્રિલ - 2000 ના રોજ તૈયાર થઇ ગયું!

(2) 26મી જાન્યુઆરી, 2001માં ભૂકંપે ગુજરાતભરમાં ખૂબ જ તારાજી સર્જી. જેમાં સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત ક્ષેત્ર હતું કચ્છ, પરંતુ સૌરાષ્ટ્રનાં પણ અનેક નાનાં ગામડાંઓ જાનમાલની નુકશાનીનો ભોગ બન્યાં હતાં, જેમાંનું એક ગામ હતું સાયલા તાલુકાનું લગભગ 1500ની વસ્તી ધરાવતું નીનામા, જે ભૂકંપમાં 90%  તારાજ થઇ ગયું હતું. સરકાર તરફની મોટા ભાગની રાહત પ્રક્રિયા કચ્છ તરફી જ ચાલી રહી હતી. જે થોડી ઘણી રાહત સામગ્રી સૌરાષ્ટ્ર માટે આવી રહી હતી, એમાંથી પણ નીનામા ગામને ત્યાંનાં અમુક અસામાજિક તત્વોને કારણે બાકાત રાખવામાં આવ્યું હતું. ક્યાંયથી કોઈ પણ પ્રકારની મદદ ન મળતાં આ બાબત ચર્ચાનો વિષય બની.

Simplicity 2.jpg
SImplicity 4.jpg

આ વાત જયારે પ.પૂ. ભાઇશ્રીના જાણવામાં આવી અને તેઓએ નીનામાના લોકોને ખૂબ મુશ્કેલીમાં ફસાયેલા  જોયાં, ત્યારે જ કરુણાસાગર પ.પૂ. ભાઇશ્રીએ નીનામા ગામને દત્તક લેવાનું નક્કી કર્યું ! તાલુકા સરપંચની અસામાજિક તત્વોને કારણે આ કામ હાથમાં ન લેવાની નકારાત્મક સલાહને નજરઅંદાજ કરતાં પ.પૂ. ભાઇશ્રીએ કહ્યું, “20 - 25 અયોગ્ય વ્યક્તિઓને કારણે બાકીના 1470-80 લોકો શા માટે મુશ્કેલી ભોગવે? તેઓને કોણ મદદ કરશે?” એ વખતે મદદ કરી શકાય એટલું ફંડ કે સાધનસામગ્રી આશ્રમ પાસે હતી નહીં. છતાં પ.પૂ. ભાઈશ્રીએ પૂરી સકારાત્મકતા અને આત્મવિશ્વાસ સાથે કાર્ય શરુ કરી દેવાનો આદેશ આપ્યો. પ્રથમ નજરે તો આવો કઠિન સંકલ્પ સિદ્ધ થવો અસંભવ જ લાગે એમ હતો. અંદાજિત ખર્ચ લગભગ રૂપિયા 300 લાખ જેટલો નીકળતો હતો! આટલી મોટી રકમની વ્યવસ્થા કેવી રીતે કરવી? કચ્છની મુલાકાતે જઈ રહેલા ગુજરાત ભૂકંપ રાહત ફંડના મુખ્ય ટ્રષ્ટિ અને વિરાયતનના એક ટ્રષ્ટિને સાયલા પધારવા વિનંતી કરવામાં આવી. તેઓની સમક્ષ નીનામા ગામની પરિસ્થિતિ વ્યવસ્થિત રીતે રજૂ કરવામાં આવી. પરિણામે તેઓએ રૂપિયા 100 લાખની સહાયની બાંહેધરી આપી. સરકારશ્રી તરફથી પણ 150 લાખની મંજૂરી મળી. હવે ફક્ત બાકીના 50 લાખ માટે ડોનેશનની જરૂરિયાત રહી. છતાં આ રકમ પણ નાની ન હતી. પ.પૂ. ભાઇશ્રીએ જરાય નકારાત્મકતા મનમાં લાવ્યા વિના, ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયાનો સંપર્ક કરવા જણાવ્યું. ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા સામાન્ય રીતે પોતે જ આવા જનહિતના કાર્યો કરતું હતું, પરંતુ બીજા કોઈની સાથે ભાગીદારીમાં નહિ. છતાં પ.પૂ. ભાઇશ્રીના આદેશ અનુસાર તેના સીઈઓ સમક્ષ અસરકારક રીતે મુદ્દાની રજૂઆત કરવામાં આવી. અને સૌના આશ્ચર્ય વચ્ચે ટાઈમ્સ ઓફ ઇન્ડિયાએ 120 લાખ રૂપિયાની સહાય કરી !! પ. પૂ. ભાઇશ્રીના દ્રઢ સંકલ્પ અને આત્મવિશ્વાસને કારણે અંતે નીનામા ગામના નવનિર્માણનું કાર્ય સફળતાપૂર્વક સંપન્ન થયું.

(3) સરકારી હોસ્પિટલ CHCના નબળા તંત્રનું સફળ નવનિર્માણ સાયલા સ્થિત સરકારી હોસ્પિટલ CHC ના વહીવટને હાથ ધર્યા બાદ, તંત્રમાં ઘણાં ફેરફાર અને સુધારા કર્યા બાદ જયારે CHC નો વહીવટ સરસ અને વ્યવસ્થિત બન્યો ત્યારે સાયલાનાં અમુક અસામાજિક અને બદમાશ તત્વોએ તંત્ર વ્યવસ્થામાં કનડગત શરુ કરી. જેના કારણે સરકારી હેલ્થ ડિપાર્ટમેન્ટ એ સહકાર આપવાનો ઓછો કરી CHC માટે નકારાત્મક રિપોર્ટ આપવાનું શરુ કર્યું. આવી ઘણી બધી મુશ્કેલીઓને કારણે આખી ટીમ પરમ પૂ. ભાઈશ્રી પાસે ગઈ, અને CHC નો વહીવટ છોડી દેવા માટે વિનંતી કરી. પરંતુ કરુણાસાગર પ. પૂ. ભાઈશ્રી તો ગરીબ અને નિઃસહાય લોકોના હિત માટે ઘણા ચિંતિત હતા. તેઓશ્રીએ તો અમને દરેક મુશ્કેલીનો સામનો કરી તેનો ઉકેલ લાવવા જણાવ્યું અને કોઈ પણ જાતનો ભેદભાવ રાખ્યા વિના દરેકે દરેક લોકોની પ્રેમ અને આદરભાવ સાથે સારસંભાળ ચાલુ જ રાખવા આગ્રહ દર્શાવ્યો. તેઓશ્રીને તેમનામાં રહેલા દ્રઢ આત્મવિશ્વાસને કારણે ખાતરી હતી કે મુશ્કેલીઓનું નિરાકરણ અવશ્ય થશે જ. અને આખરે ખરેખર ભાઈશ્રીના દ્રઢ સંકલ્પબળ અને ઉત્સાહભર્યા આત્મવિશ્વાસને કારણે બધી જ મુશ્કેલીઓ દૂર થઇ અને CHC માટે ખૂબ સકારત્મક રિપોર્ટ બનવાના શરુ થઇ ગયા. અને આજે આ જ CHC એ રાજ્યની લગભગ 300 CHC ઓમાં અગ્રીમ સ્થાન ગ્રહણ કર્યું છે! આ એક જ CHC એવી છે કે જ્યાં ગાયનેક, સર્જન, પેડિયાટ્રિશિયન, વિગેરે જેવા અનેક સ્પેશ્યલિલિસ્ટ અને અનુભવી ડોક્ટરો  આખો દિવસ સારવાર આપે છે.


Moments of Insight: Determination & Enthusiasm

“Obstacles are those frightful things you see when you take your eyes off your goal.”
— Henry Ford (Founder of the Ford Motor Company)

“Obstacles are those frightful things you see when you take your eyes off your goal.” – Henry Ford (Founder of the Ford Motor Company)

Since 1987, annual eye-camps are regularly held at the premises of Sayla Ashram of Shree Rajsaubhag Satsang Mandal. Our divinely benevolent Sadguruji, Param Pujya Bhaishree (Bhaishree), seeing the distress of unfortunate souls suffering from eye-related ailments, was very keen to set up an eye hospital in the Sayla region, which, in those days, was even devoid of basic healthcare infrastructure.

In 2006, inspired by London's mumukshu Shri Arunbhai Doshi, his close relative, Shri Manubhai Sanghrajka approached Bhaishree to donate a large sum of money with a splendid idea of setting-up a full-fledged eye hospital at the Sayla Village. Bhaishree enthusiastically accepted Manubhai's noble offer of this donation, and plans were immediately drawn-up to construct an eye hospital at Sayla.

Meanwhile, one of Manubhai's friends, who himself was operating an eye hospital under his Trust in Limbdi, met Manubhai. In casual conversation, Manubhai talked to him about his contemplated donation in Sayla for the aforementioned eye hospital. The gentleman, being very close to Manubhai, warned him, "In my opinion, you are taking a very wrong decision. I, myself, am running an eye hospital in a City like Limbdi, and we are barely conducting ten (10) operations per month. Fate of such an eye hospital, and that too in a small Village like Sayla, would definitely be bleak. Why you are wasting such a large sum of money?"

However, Manubhai did not flinch by such a detrimental opinion, even though it came from a close friend. His confidence and faith in Bhaishree were just unshakable. Manubhai stuck to his decision like the "Rock of Gibraltar," since Bhaishree had personally assured him of excellent results of his noble gesture.

Bhaishree even planned the inauguration ceremony of the Sayla Eye Hospital very meticulously and effectively. He invited religious and prominent leaders of the Sayla Taluka and also from the Villages of the region. Bhaishree, confidently and enthusiastically, appraised them about the state-of-the-art modern medical facilities and equipment available at the Sayla Eye Hospital, which was at par with facilities available at any Metro City.

Resulting from Bhaishree's robust determination and contagious enthusiasm, today, after a short span of only about ten (10) years, the Sayla Eye Hospital is consistently and successfully conducting almost five hundred (500) operations per month! Moreover, due to the lack of space within the ever-growing old Sayla Eye Hospital, a brand new and a much larger Eye Hospital facility has already been recently inaugurated at Sayla!

"Divine power of true Sadguru always elevates the Society" - Param Pujya Bhaishree has indeed brought these words of wisdom to life through his determination.

“અવરોધો તે ભયાનક વસ્તુઓ છે, જે જ્યારે તમે તમારા ધ્યેય પરથી નજર ખસાડો છો ત્યારે જ દેખાય છે.”
— હેનરી ફોર્ડ (ફોર્ડ મોટર કંપનીના નિર્માતા)

1987ની સાલથી દર વર્ષે શ્રી રાજસૌભાગ સત્સંગ મંડળના સાયલા આશ્રમના પ્રાંગણમાં નેત્ર-યજ્ઞનું આયોજન થતું આવે છે. સાયલાની આસપાસના પ્રદેશમાં પ્રાથમિક સારવાર પૂરતી પણ સવલતોના અભાવે, નેત્રરોગોથી પીડાતા દુર્ભાગી જીવોને જોતાં, અપાર કરુણાવાન અને ઋજુહૃદયી પ. પૂ. ભાઇશ્રીના અંતઃકરણમાં સાયલામાં આંખની હોસ્પિટલ બનાવવાની ઈચ્છા જાગી.

2006ની સાલમાં લંડનના મુમુક્ષુ શ્રી અરુણભાઈ દોશીની પ્રેરણાથી તેમના એક નજીકના સગા શ્રી મનુભાઈ સંઘરાજકા ભાઈશ્રી પાસે આવ્યા અને તેઓએ આંખની હોસ્પિટલ માટે ખૂબ જ મોટી રકમ દાન કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી. ભાઈશ્રીએ તેમની ઉમદા ભાવના અને ધગશને સહર્ષ સ્વીકારી અને સાયલામાં આંખની હોસ્પિટલના બાંધકામનું આયોજન શરુ થઇ ગયું.

દરમિયાન, મનુભાઈને એમના એક નજીકના મિત્રને મળવાનું થયું, કે જેઓ પોતે પોતાના જ ટ્રસ્ટ હેઠળ લીંબડી ખાતે આંખની હોસ્પિટલ ચલાવતા હતા. વાતવાતમાં તેઓને મનુભાઈના સાયલા ખાતેની આંખની હોસ્પિટલ માટેના મોટા યોગદાનની જાણ થઇ. તેઓના મનુભાઈ સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધ હોવાથી, તેઓએ મનુભાઈને કહ્યું, “તમે ઘણો ખોટો નિર્ણય લઇ રહ્યા છો. હું લીંબડી જેવા શહેરમાં આંખની હોસ્પિટલ ચલાવું છું, છતાંય અમને મહિનાના માંડ 10 ઓપરેશનો મળે છે. તો સાયલા જેવા નાના ગામડાંમાં આંખની હોસ્પિટલનું શું ભવિષ્ય હોઈ શકે? તમે શા માટે આટલી મોટી રકમ વેડફી રહ્યા છો?”

પરંતુ મનુભાઈને તો પ.પૂ. ભાઈશ્રીમાં પૂર્ણ વિશ્વાસ અને શ્રદ્ધા હતા જ. ભાઇશ્રીએ પણ તેઓને આ સુંદર કાર્યના ખૂબ જ સારા અને ઊંચા પરિણામો આવશે જ તેની પાક્કી ખાત્રી આપી હતી.

પ.પૂ. ભાઇશ્રીએ આંખની હોસ્પિટલના ઉદ્દઘાટન પ્રસંગનું આયોજન પણ ખૂબ વિચારપૂર્વક બધાજ મુદ્દાઓને લક્ષમાં રાખીને કર્યું. તેઓએ બધાં જ ધર્મોના અગ્રણીઓને, તેમજ સાયલા તાલુકા અને આજુબાજુના ગામોના આગેવાનોને, ખૂબ ભાવભર્યું આમંત્રણ આપ્યું. તેઓએ સૌને ખૂબ જ આત્મવિશ્વાસ, ઉત્સાહ અને આનંદપૂર્વક આંખની હોસ્પિટલની અત્યાધુનિક સુવિધાઓ અને સાધન સવલતો વિષે માહિતગાર કર્યા.

પ.પૂ. ભાઇશ્રીના એ દ્રઢ સંકલ્પબળ અને અવિરત ઉત્સાહને પરિણામે, આજે 10 વર્ષ બાદ, આંખની હોસ્પિટલમાં દર મહિને 500થી વધુ સફળ ઓપરેશનો થઇ રહ્યા છે! આ ઉપરાંત, હવે હોસ્પિટલની જગ્યા નાની પડતાં, વિશાળ જગ્યામાં તેનું નવનિર્માણ થઇ, હાલમાં જ તેનું ઉદઘાટન પણ થઈ ચૂક્યું છે..!

“સત્પુરુષોનું યોગબળ જગતનું કલ્યાણ કરો” - પ. પૂ. ભાઇશ્રીએ પોતાના સંકલ્પબળથી આ શબ્દોને સાકાર કરી બતાવ્યા છે.